De Japanoloog

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.14 Sushi eet je met je handen? De verrassende geschiedenis achter Japans beroemdste gerecht

Eet je sushi met stokjes? Dan doe je het niet verkeerd. Maar met je handen mag óók, en was ooit zelfs de volkse manier waarop inwoners van Edo de deftige elite een beetje belachelijk maakten.

Aan de hand van het nieuwe boek Sushi eet je met je handen duiken Anoma en Thom met hoogleraar Katarzyna Cwiertka in de verrassende geschiedenis van Japans beroemdste gerecht. Sushi begon namelijk niet als verse rauwe vis op rijst, maar als een methode om vis maandenlang te bewaren. Pas veel later werd het snel straatvoedsel voor de inwoners van Edo, een statussymbool in New York en uiteindelijk een doordeweeks gezinsuitje bij de lopendebandketens van Japan.

Ondertussen proeven we in gedachten stinkende funazushi, bespreken we mayonaise, kaas en gefrituurde garnalen en vragen we ons af hoe gezond vijftien bordjes sushi eigenlijk nog zijn.

Volg ons hier:

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.13 : Waarom Japanse treinen op tijd rijden, behalve als er bamboe valt

Japanse treinen staan bekend om hun punctualiteit. Maar waarom rijden ze eigenlijk zo vaak op tijd? Het échte antwoord zit niet in het DNA van de Japanners, en ook niet in de keurige rijtjes op het perron.

In het tweede deel van onze treinserie duiken Anoma en Thom opnieuw met Niels Erdkamp, Nederlander bij JR East, in de geschiedenis van het Japanse spoor. Van de chaos na de Tweede Wereldoorlog en de komst van de Shinkansen tot de enorme schulden die het nationale spoorbedrijf uiteindelijk de kop kostten.

Hoe veranderde een log en onvriendelijk staatsbedrijf in de servicegerichte treinbedrijven van nu? Waarom moet een machinist voor zijn dienst een blaastest doen? En hoe hebben honderden doden het spoor uiteindelijk veiliger gemaakt?

Een aflevering over planning op de seconde, privatisering, besneeuwde bamboe, de verdwijnende Suica-pinguïn en treinen die tijdens de aardbeving van 2011 op tijd wisten te remmen. Want de beroemde Japanse punctualiteit is geen wonder, maar het resultaat van lessen die soms met bloed zijn betaald.

Deel 2 van onze treinserie. Tjoek tjoek.

Volg ons hier:

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.12 Japan een treinenland? Hoe het land leerde rijden op rails

Japan staat bekend als het land waar treinen op tijd rijden, stations complete steden zijn en de Shinkansen bijna mythische status heeft. Maar hoe is dat eigenlijk zo gekomen?

In deze aflevering duiken Anoma en Thom samen met Niels Erdkamp, Nederlander bij JR East, in de geschiedenis van het Japanse spoor. Van samoerai die voor het eerst een miniatuurtrein zagen tot de eerste spoorlijn tussen Shimbashi en Yokohama. We praten over spoorwegen door de Baai van Tokio tot het prestige van Tokio Station.

Waarom werd de trein zo belangrijk voor de modernisering van Japan? Hoe veranderden spoorlijnen de stad, het landschap en zelfs de oorlog?

Een aflevering over treinen, tycoons, privémaatschappijen, keizerlijke poorten en een Nederlander bij de Japanse spoorwegen. Deel 1 van onze treinserie. Tjoek tjoek.

Volg ons hier:

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.11 Hoe de geisha in Kyoto langzaam verdwijnt achter de houten gevels

In Gion, de oude geikowijk van Kyoto, botsen traditie en massatoerisme steeds vaker op elkaar. Tussen de restaurants, souvenirwinkels en groepen toeristen loopt ook Teruko: 89 jaar oud, geboren en getogen in Gion, en een van de geiko die deze wereld nog van binnenuit kent.

In deze aflevering duiken Anoma en Thom in de wereld van geiko en maiko. Wat is het verschil tussen een geisha, een geiko en een maiko? Hoe ziet de opleiding eruit? Waarom kom je een traditioneel theehuis niet zomaar binnen? En waarom klopt het westerse beeld van geisha’s vaak niet?

Van okiya en ochaya tot ozashiki, strenge regels en jarenlange training. Anoma en Thom bespreken hoe dit gesloten systeem werkt, waarom het aantal geiko zo hard is teruggelopen, en wat massatoerisme met Gion doet. Want terwijl steeds meer mensen deze geheimzinnige wereld willen zien, wordt het steeds moeilijker om haar in stand te houden.

Volg ons hier:

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.10 Pokémon is 30! Van Gameboy tot wereldmacht: het verhaal achter de broekzakmonsters

Pokémon bestaat dertig jaar en is uitgegroeid tot de grootste mediafranchise ter wereld. Het begon ooit als een klein, bijna mislukt project van negen man, dus hoe werd juist dit Japanse concept zo’n wereldwijd fenomeen?

In deze aflevering duiken Anoma en Thom in de geschiedenis van Pokémon. Van insecten vangen op het platteland van Japan tot ruilende kinderen op het schoolplein. Waarom moest je vroeger een vriend hebben om het spel uit te spelen? Hoe zorgden games anime en kaarten samen voor een ongekende hype? En wat zegt Pokémon eigenlijk over Japan, en over ons?

Van nostalgie rond Gameboys en glimmende kaarten tot slimme marketing, lokalisatie en culturele vertaalslagen. In deze aflevering hebben Anoma en Thom het over hun eigen jeugdherinneringen, de wereldwijde popcultuur en de kracht van samen spelen. Gotta catch 'em all!

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Een portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.9 - Van Bashō tot Haiku Herman: hoe een Japanse dichtvorm de wereld veroverde

Wat hebben een zeventiende-eeuwse Japanse dichter, een zieke hervormer uit de Meiji-tijd en een Europese politicus met elkaar gemeen? Juist: haiku.

In deze aflevering volgen Anoma en Thom de reis van de haiku. Van feestjes met kettingverzen in het oude Japan tot een wereldwijd fenomeen. Met speciale gast Prof. dr. Ivo Smits bespreken we hoe de haiku pas relatief laat zijn naam kreeg, waarom Bashō nooit “losse haiku” schreef, en hoe Shiki de vorm opnieuw uitvond.

Ook kijken we naar de rol van vrouwen in de haiku, de invloed van zen (of het misverstand daarover), en hoe deze Japanse dichtvorm uiteindelijk in Nederland en de rest van de wereld terechtkwam.

We zijn er weer! Twee Japanologen in één Japans kamertje, met Anoma van der Veere en Thom van Dam.

In elke aflevering verbinden we journalistiek, geschiedenis en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet. Het is Japan zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.8 - Nederland vs Japan: het WK-duel dat meer geschiedenis heeft dan je denkt

Deze zomer staan Nederland en Japan opnieuw tegenover elkaar op het WK. Maar hoe groot is de rivaliteit eigenlijk tussen beide voetballanden? En waarom spelen er ineens zoveel Japanse voetballers, én voetbalsters, in Nederland?

In deze aflevering duiken Anoma en Thom in de verrassend korte geschiedenis van interlands tussen Oranje en de Samurai Blue, en spreken ze met Edward Rikkert de Koe, mede-Japanoloog en al meer dan 35 jaar actief in het voetbal tussen Japan en Nederland. Hij was onder andere betrokken bij de transfer van Shinji Ono naar Feyenoord, een moment dat de deur opende voor een hele generatie Japanse spelers in de Eredivisie.

Van Keisuke Honda bij VVV tot de recente golf aan Japanse spelers bij Nederlandse clubs: waarom blijkt juist Nederland zo’n aantrekkelijke bestemming? En hoe zit het eigenlijk met Nederlandse spelers en coaches in Japan?

Ook het vrouwenvoetbal komt aan bod. Terwijl zowel Nederland als Japan tot de wereldtop behoren, vinden steeds meer Japanse speelsters hun weg naar de Eredivisie Vrouwen.

Een aflevering over voetbal, scouting, culturele uitwisseling en de onverwachte brug tussen twee voetballanden aan weerszijden van de wereld.

Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam. Japan zoals je het zelden hoort.

2.7 Wat is een akiya? Tien miljoen lege huizen in krimpend Japan

Waarom staan er in Japan meer dan tien miljoen huizen leeg, terwijl in Nederland de woningnood steeds nijpender wordt? Anoma en Thom duiken in het fenomeen van de akiya: verlaten woningen , soms te koop voor bijna niets.

Van aardbevingen en strenge bouwvoorschriften tot belastingregels die slopen onaantrekkelijk maken: waarom blijft nieuwbouw lonen, terwijl oude huizen wegkwijnen? Waarom laten erfgenamen woningen liever verloederen dan ze te verkopen? En wat kan je kopen voor een scheet en drie knikkers?

In deze aflevering laat we zien hoe veiligheid, regelgeving en traditie samen een onverwacht hardnekkig probleem vormen, en ontkrachten we de mythe van het “gratis huis uit Japan” die op sociale media rondzingt. Want achter die spotgoedkope prijzen schuilen vaak hoge renovatiekosten, bureaucratie en lokale gevoeligheden. Buitenlanders kunnen meedoen, maar zijn geen structurele oplossing voor een diepgeworteld demografisch probleem.

We zijn er weer! Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Elke aflevering verbindt geschiedenis, journalistiek en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet.

Het echte Japan. Zoals je het zelden hoort.

2.6 Japan en China hebben ruzie, alweer: boycots en lege vliegtuigen

Met verbrande knieën, factor 50 en een kristallen bol duiken Anoma en Thom in een nieuwe diplomatieke storm tussen Japan en China. Een uitspraak over Taiwan zet alles op scherp: van boze persverklaringen tot lege hotels en geannuleerde vluchten.

Wat begint als woordenstrijd, groeit uit tot economische druk, culturele boycots en het steeds opnieuw oprakelen van oorlogsverleden. Waarom blijven Chinese toeristen ineens weg? Hoe voelt Japan die klap in winkels, universiteiten en concertzalen? En hoe wordt macht uitgeoefend zonder één schot te lossen?

We kijken terug naar eerdere crises, zoals in 2010, en vragen ons af of Japan deze keer beter voorbereid is. Tegelijk bespreken we hoe nationalisme, sociale media en publieke opinie de spanningen verder aanwakkeren — soms net zo genadeloos als de Thaise zon op onbeschermde knieën.

We zijn er weer! Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Elke aflevering verbindt geschiedenis, journalistiek en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet.

Het echte Japan. Zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.5 Okinawa of Ryukyu? Tropisch paradijs, koloniale frontlinie (2)

In dit tweede deel verschuift de focus van geschiedenis naar het heden. Okinawa wordt na 1972 officieel “teruggegeven” aan Japan, maar de Amerikaanse bases blijven. De hekken blijven. Het lawaai blijft. En de vraag blijft: wat betekent veiligheid, en voor wie?

Anoma en Thom bespreken hoe Okinawa decennialang functioneert als strategische buffer: eerst voor de VS, later ook voor Tokio zelf. We praten over vliegtuigcrashes midden in woonwijken en universiteiten tot structureel geweld en doofpotten.

Tegelijk wordt Okinawa verkocht als paradijs: azuurblauwe zee, resorts en ‘Japan’s Hawaï’. Wat verdwijnt in dat beeld zijn de stemmen van Okinawanen zelf, en hun verzet tegen een steeds verdergaande militarisering; niet alleen door de Amerikanen, maar nu ook door de Japanse zelfverdedigingsmacht.

Waarom blijft Okinawa stemmen tegen legerbases, en waarom verandert er niets? Wat zegt dit over vrijheid en democratie in Japan?

Deel 2 van 2: een confronterend gesprek over koloniale erfenissen, veiligheidspolitiek en een eilandengroep die steeds weer wordt opgeofferd, en toch blijft terugspreken.

We zijn er weer! Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Elke aflevering verbindt geschiedenis, journalistiek en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet.

Het echte Japan. Zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.4 De kanji van 2025 is beer! Wat kan Japan van beren leren, dan?

Japan ziet de beer 熊 zowel als mythisch bergwezen en als reëel gevaar. Eeuwenlang leefde hij diep in de bossen, vereerd en gevreesd, ver weg van het dagelijks leven. Vandaag duikt hij op in dorpen, langs schoolroutes en soms zelfs in supermarkten.

Waarom gebeurt dat juist nu? Waarom is een paar eikels hebben soms wel fijn? En moeten we babyberen opeten of vereren?

In deze aflevering volgen Anoma en Thom hoe berenaanvallen, het kanji van het jaar en het verdwijnen van het platteland met elkaar samenhangen. Wat zegt de terugkeer van de beer over vergrijzing, leeglopende dorpen en een Japan dat langzaam van vorm verandert.

We zijn er weer! Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Elke aflevering verbindt geschiedenis, journalistiek en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet.

Het echte Japan. Zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.3 Okinawa of Ryukyu? Tropisch paradijs, koloniale frontlinie (1)

Okinawa wordt in Tokio graag verkocht als zon, zee en bruiloften aan het strand. Maar achter die ansichtkaart schuilt een eigen geschiedenis: van het Ryūkyū-koninkrijk tussen China en Japan, via annexatie en “Japanisering”, tot de bruutheid van de Slag om Okinawa.

Hoe “Japans” is Okinawa eigenlijk? En tegen welke prijs? Waarom wordt juist deze eilandengroep steeds weer opgeofferd als strategische buffer? Wat betekent dat vandaag, nu Japan in het zuiden raketten plaatst en Taiwan dichterbij voelt dan Tokio? En waarom fietst Thom door Ginza?

Deel 1 van 2: in aflevering 5 (dus niet de volgende, maar die daarna!) duiken Anoma en Thom verder in hoe Okinawa vandaag worstelt met lokale identiteit, legerbases en een nieuwe geopolitieke realiteit.

We zijn er weer! Verdiep je in de politieke, culturele en sociale transformaties van het moderne Japan, met Japanologen Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Elke aflevering verbindt geschiedenis, journalistiek en persoonlijke observaties tot een gelaagd portret van een land dat er vanuit elke hoek anders uitziet.

Het echte Japan. Zoals je het zelden hoort.

Aflevering 2.1 Japan bewapent zich weer: Takaichi en Taiwan

In een tijd van groeiende spanningen rond Taiwan, herbewapening in de regio en verschuivende normen in de Japanse samenleving, biedt De Japanoloog context over wat er op het spel staat.

We kijken naar de opvallend directe uitspraken van premier Takaichi over een mogelijke “存立危機事態” (existential crisis situation) bij een conflict rond Taiwan, de diplomatieke woede in Beijing, en wat deze nieuwe assertieve toon zegt over de koers van Japan.

Hoe ver is Japan inmiddels met de stille opbouw van zijn militaire capaciteiten? Is de lange naoorlogse periode van pacifisme voorbij? En welke rol spelen de VS, Okinawa en de publieke opinie in dit kantelpunt?

In de komende afleveringen bespreken Anoma en Thom de geopolitiek, de binnenlandse politiek, en de historische lijnen die uitmonden in de rel van vandaag.

Wist je dat Rusland en Japan al eeuwenlang een grens delen? Alleen zijn de betrekkingen tussen de twee landen zijn niet altijd van een leien dakje gegaan. Meestal niet, zelfs. De hele wereld keek ook op toen Japan het machtige Rusland verpletterend versloeg tijdens de oorlog in 1904-05. Thom zit helemaal in zijn element, want het is een volgepropte geschiedenisaflevering. We gaan van Kiev naar Otsu, met een neergestoken prins, draaiende boten, geheime berichten, opportunistische legers en een slechte woordgrap hier en daar. Lekker in-depth, lekker lang. Presentatie door Anoma van der Veere en Thom van Dam. 

In deze aflevering praten we met Sjors de Heuvel over de ontwikkeling van Japanse muziek van Enka tot City Pop. In Japan heb je ook gewoon de ouderwetse smartlap, maar sinds 2017 is juist Japanse '80-muziek wereldwijd populariteit aan het winnen. Het gevoel van valse nostalgie die deze muziek opwekt helpt ons om te fantaseren over een eindeloze Japanse zomer. Dit is misschien een persoonlijke hel voor Thom, die graag het land ontvlucht zodra de luchtvochtigheidsmeter de 90% aantikt, maar voor de drankautomaatfotografen en Engels-docenten in Japan is het een ware droom. Deze aflevering zit bomvol aanradertjes, dus luister gezellig mee en misschien heb jij straks ook een nieuwe playlist op je telefoon staan. Presentatie door Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Deze keer zijn we op bezoek bij Marc Kuipers, de consul generaal van Nederland in Osaka. Perfect moment om het over de veel te lange relatie tussen Nederland en Japan te hebben. We hebben het over waarom de Nederlanders niet net als de Portugezen het land uitgeknikkerd werden in de 17e eeuw, hoe de gesloten grenzen van Japan het moeilijk maakt voor Nederlandse bedrijven, en Marc zijn persoonlijke missie om in heel Kitahama te lunchen. Presentatie door Anoma van der Veere en Thom van Dam.

Met Anoma van der Veere en Thom van Dam. Als je dacht dat Nijntje in Nederland al bekend was, moet je eens voet aan wal zetten in Japan. In deze aflevering praten we over Neerlands eigen kleine konijntje van Dick Bruna en haar populariteit in Japan. Van pop-up stores tot themacafeetjes.