Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka

Dziś w Raporcie o książkach niezwykła okazja, by porozmawiać o literaturze, teatrze, przekładzie, historii i współczesności. Przez wszystkie te tematy poprowadzi nas William Szekspir, do którego wracamy w szczególny sposób po sześciu latach. Pamiętają państwo naszą realizację „Henryka V” z 2020 roku? To był mroczny czas pandemii, dziś mamy słoneczną wiosnę, ale Szekspir jest dobry na każdy czas.

We wtorek, 12 maja, premiera naszej realizacji „Makbeta” w skróconej wersji opracowanej przez tłumacza Piotra Kamińskiego. Ten spektakl jest hołdem złożonym tekstowi dramatu. To on stanowi podstawę inscenizacji i determinuje jej formę. Aktorzy są przekazicielami myśli i poezji Szekspira, a słowa - ich treść, rytm i brzmienie - tworzą fundament spektaklu.

O tych słowach właśnie - choć nie tylko o nich - Dariusz Rosiak porozmawia dziś w Raporcie o książkach z autorem przekładu Piotrem Kamińskim, twórcą wielu nowych polskich wersji sztuk Szekspira.

Prowadzenie: Dariusz Rosiak

Gość: Piotr Kamiński

---------------------------------------------

7 maja na Uniwersytecie Warszawskim w gronie ekspertów i praktyków rozmawialiśmy o tym, jak państwa członkowskie Unii Europejskiej wspólnie reagują na kryzysy. Była to pierwsza z serii rozmów organizowanych pod hasłem "EU Solidarity Talks Kapuściński series" przez Dyrekcję Generalną Komisji Europejskiej ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności — instytucję, która koordynuje unijne działania, od międzynarodowych akcji strażackich podczas pożarów lasów po pomoc dla Ukrainy.

Podejście do wspólnego reagowania na kryzysy zmieniło się w ostatnich latach m.in. na skutek zagrożenia ze strony Rosji. Czym różni się pomoc humanitarna od ochrony ludności? Kto decyduje o uruchomieniu europejskiej pomocy? Czego od polskich organizacji pozarządowych uczą się partnerzy z zagranicy?

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy, której partnerem był „Raport o stanie świata”.

Goście: :

Karolina Moycho - oficer reagowania kryzysowego, Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego, Komisji Europejskiej

Jacek Szczypiorski - ekspert Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności, uczestnik międzynarodowych misji ratowniczych, STRATPOINT

dr Jowanka Jakubek-Lalik - ekspertka w zakresie prawa i instytucji publicznych, Uniwersytet Warszawski

Zofia Kwolek - członkini Zarządu, Dyrektorka ds. Relacji Zewnętrznych, Fundacja Polskie Centrum Pomocy Międzynarodowej

Prowadzenie: Marcin Żyła

Realizacja: Kris Wawrzak

Debata została zrealizowana we współpracy z Działem Komisji Europejskiej ds. Pomocy Humanitarnej i Ochrony Ludności.

---------------------------------------------

Stany Zjednoczone zapowiedziały wycofanie żołnierzy z Niemiec. Pentagon potwierdził, że pięć tysięcy amerykańskich żołnierzy wyjedzie z tego kraju. Prezydent Trump dodał, że będzie to większa liczba, a amerykańscy żołnierze zostaną również wycofani z Włoch i Hiszpanii. Czy jest to reakcja na brak poparcia Niemiec i innych krajów europejskich dla wojny Ameryki z Iranem? Jakie skutki ta decyzja będzie miała dla NATO i jego zdolności obronnych wobec ewentualnego zagrożenia ze strony Rosji? Czy amerykańscy żołnierze z Niemiec przeniosą się do Polski i Litwy?

W Anglii, Szkocji i Walii odbywają się wybory lokalne. Czy potwierdzą one rosnącą popularność partii Reform UK i upadek obu głównych partii, zwłaszcza rządzącej Partii Pracy? Po niedawnym zamachu w Londynie szef tamtejszej policji ostrzega przed wzbierającą falą antysemityzmu.

Polscy archeolodzy pracujący w Sudanie dokonują znaczącego odkrycia potwierdzającego istnienie legendarnego króla Qaszqasza z Nubii, chrześcijańskiego przyczółka w Afryce. Jak prowadzić badania archeologiczne w kraju ogarniętym okrutną wojną?

Na Zachodnim Brzegu odbywają się wybory lokalne – pierwsze od 2022 roku. W Gazie wybory odbyły się tylko w jednym mieście. Czy to rzeczywisty plebiscyt popularności władz Autonomii, czy spektakl propagandowy mający zatwierdzić niepodważalną władzę Fatahu?

W Rumunii upada rząd Ilie Bolojana po tym, jak jeden z koalicjantów zagłosował przeciwko wotum zaufania dla gabinetu. Czy kraj czeka kolejny kryzys rządowy i jakie będzie on miał skutki nie tylko dla Rumunii, ale całej Europy?

A także: nowe dzieło Banksy’ego, czyli jak drobny detal zmienia znaczenie całości.

Rozkład jazdy: 

(02:47) Marek Świerczyński: Mniej wojsk USA w Europie

(26:18) Jakub Krupa: Wybory lokalne i antysemickie ataki w Wielkiej Brytanii

(49:29) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Symbole i detale

(56:25) Podziękowania

(1:04:01) Anna Dudzińska: Polacy udowadniają istnienie króla Nubii

(1:27:11) Michał Wojnarowicz: Wybory w Palestynie

(1:43:10) Kamil Całus: Upadek rządu w Rumunii

(2:04:49) Do usłyszenia

---------------------------------------------

1 maja Zjednoczone Emiraty Arabskie opuściły OPEC, czyli Organizację Krajów Eksportujących Ropę Naftową. Emiraty są jednym z państw założycieli organizacji, czwartym producentem i trzecim eksporterem ropy w tej grupie. Jakie konsekwencje gospodarcze przyniesie ta decyzja dla krajów OPEC i dla całego świata? Dlaczego Emiraty zdecydowały się na ruch, który może poważnie wpłynąć na podaż i ceny ropy naftowej? I czy kalkulacje polityczne nie były w tej decyzji kluczowe: jak wpłynie ona na stosunki Abu Dhabi z Arabią Saudyjską, na ile jest wyrazem zbliżenia Emiratów z Waszyngtonem i Izraelem?

To wszystko dzieje się w kontekście wojny z Iranem, której Zjednoczone Emiraty Arabskie są jedną z ofiar. Stany Zjednoczone wstrzymały operację „Projekt Wolność”, która polegała na wojskowej pomocy statkom w żegludze przez cieśninę Ormuz. Prezydent Trump twierdzi, że celem tej decyzji jest skłonienie Iranu do ustępstw negocjacyjnych, Teheran odebrał decyzję Amerykanów jako swoje zwycięstwo. Czy Amerykanie dążą do wygaszenia konfliktu i jak miałoby to wygaszenie wyglądać?

Gość: Łukasz Fyderek

---------------------------------------------

„Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” – trzy wielkie powieści Johna Williamsa – każda pochodzi z innego gatunku literackiego, każda osadzona jest w innej czasoprzestrzeni, a jednak wszystkie szukają odpowiedzi na to samo pytanie: jak przebiega i na czym polega proces przemiany człowieka.

Wszystkie te trzy powieści na język polski przełożył Maciej Stroiński, który jest gościem tego odcinka „Raportu o książkach”.

Rozmawiamy o fenomenie Johna Williamsa, amerykańskiego pisarza, którego literackie dzieło zostało docenione dopiero po jego śmierci. Być może to jedna z największych tajemnic literatury – że niektóre książki olśniewają krytyków i czytelników od razu, inne muszą czekać na swój moment nawet kilka dekad.

Choć „Butcher’s Crossing” to pierwsza wielka powieść w dorobku Williamsa, na język polski została przełożona jako ostatnia. Osadzona w latach 70. XIX wieku, w czasie wielkiego wymierania bizonów, opowiada o losach młodego mężczyzny, który – wiedziony marzeniem o spotkaniu z żywiołem natury – porzuca studia na Harvardzie i wyrusza w Góry Skaliste na polowanie.

To opowieść o zabijaniu zwierząt i stawaniu się zwierzęciem. O utracie złudzeń i niewinności.

Williams w „Butcher’s Crossing” dekonstruuje mitologię Dzikiego Zachodu i przesuwa granice westernu. Rozprawia się też z tradycją romantyzmu, według której w naturze czekała na człowieka szlachetna, duchowa przemiana.

Gość: Maciej Stroiński

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Książki: „Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” Johna Williamsa / przekład: Maciej Stroiński / Wydawnictwo Filtry

---------------------------------------------

Andrzej Poczobut na wolności. Białoruski opozycjonista został zwolniony w ramach wymiany pięciu obywateli różnych państw skazanych na Białorusi i w Rosji oraz pięciu obywateli Białorusi zatrzymanych na terenie Unii Europejskiej. Andrzej Poczobut, działacz mniejszości polskiej na Białorusi, dziennikarz, kawaler Orderu Orła Białego, był od lat represjonowany przez reżim Łukaszenki. Ostatnie lata spędził w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. Do wymiany doszło na skutek działań kilku krajów, w tym USA i Polski. Jakie były kulisy tych działań? Dlaczego Ukraina zgłasza zastrzeżenia wobec wypuszczenia przez Polskę jednej z osób objętych wymianą? I jakie będą skutki całej operacji dla władz Białorusi i ich stosunków z Zachodem?

W Mali seria skoordynowanych ataków rebeliantów tuareskich i ugrupowań islamistycznych. Francja wzywa swoich obywateli do opuszczenia kraju. Czy junta wojskowa rządząca krajem traci kontrolę nad niektórymi jego prowincjami i miastami?

W jednej z prowincji Kanady siedem procent zgonów następuje wskutek eutanazji. Dlaczego tak wiele? Jak w tym kraju interpretowane jest pojęcie autonomii pacjenta? I dlaczego jedna z komisji ONZ wzywa Kanadę do rewizji procedur w sprawie eutanazji?

Czy niedawny sukces amerykańskiej misji Artemis II oznacza, że Stany Zjednoczone wygrywają rywalizację z Chinami w kosmosie? Na czym polega ta rywalizacja i dlaczego to niekoniecznie Amerykanie jako pierwsi dotrą wkrótce na Księżyc?

Kenijczyk Sabastian Sawe przebiegł maraton w czasie poniżej dwóch godzin. Jak doszło do tego przełomowego wyczynu? I skąd bierze się współczesna moda na bieganie długodystansowe?

A także: teorie spiskowe wczoraj i dziś, czyli czy Donald Trump jest antychrystem?

Rozkład jazdy: 

(02:50) Piotr Pogorzelski: Andrzej Poczobut na wolności

(27:58) Monika Prończuk: Fala ataków antyrządowych w Mali

(46:42) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Piekarski na mękach

(53:27) Ogłoszenia

(55:27) Podziękowania

(1:02:12) Marcin Żyła: Eutanazja w Kanadzie

(1:22:15) Krzysztof Kurdyła: Chiny czy USA – kto pierwszy w kosmosie?

(1:39:38) Marek Rabij: Przełomowy maraton

(2:09:09) Do usłyszenia

---------------------------------------------

🔵  Czy naprawdę jeszcze czytamy książki? A może za chwilę będziemy coraz częściej rozmawiać z tekstem, zamiast go czytać? Czy AI będzie pisać własne książki? Sztuczna inteligencja wchodzi dziś w sam środek świata słów. Zmienia nie tylko to, jak piszemy, ale też jak rozumiemy, zapamiętujemy i interpretujemy tekst.

🎙️ W nowym odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” sprawdzamy, jak AI wpływa na czytanie i pisanie. Od książek i poezji, przez media społecznościowe, aż po tłumaczenia i pracę dziennikarzy. Czy czeka nas koniec linearnego czytania? Czy autor przestaje być potrzebny, skoro tekst można wygenerować w kilka sekund? I co się dzieje z językiem, kiedy zaczyna mówić nim maszyna?

📚 Gościem specjalnym jest Steven Johnson – pisarz i współtwórca NotebookLM, który opowiada o przyszłości „rozmowy z tekstem”. Czy naprawdę będziemy w stanie porozmawiać ze wszystkimi przeczytanymi książkami naraz? I czy w takim świecie jest jeszcze miejsce na powolne, uważne czytanie?

📝 Do świata poezji zaglądamy z kolei z Judith Bishop – australijską poetką i badaczką, która przygląda się temu, jak AI tworzy wiersze. Czy sztuczna inteligencja potrafi pisać dobrą poezję? A jeśli tak – to co zostaje dla człowieka?

📖 O języku, literaturze i granicy między twórczością a narzędziem opowiada Michał Rusinek – literaturoznawca, tłumacz i wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej. Czy świat jednego, ujednoliconego języka powinien nas niepokoić?

💸 A w "Rubryce aktualnościowej" Mateusz Chrobok o pieniądzach i końcu taniej sztucznej inteligencji. Rosnące koszty infrastruktury, drożejące modele i pytanie, które prędzej czy później dotknie wszystkich użytkowników: czy AI stanie się narzędziem powszechnym, czy luksusem?

Goście odcinka:

🟢 Steven Johnson – pisarz i współtwórca narzędzia NotebookLM

🟢 Judith Bishop – poetka i badaczka z Uniwersytetu w Melbourne

🟢 Michał Rusinek – literaturoznawca i tłumacz, wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej

🟢 Monika Mendroch-Karbowska - członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury

🟢 Mateusz Chrobok – ekspert ds. cyberbezpieczeństwa i AI, współautor "Rubryki aktualnościowej"

Lektorzy:

Dariusz Rosiak

Agata Kasprolewicz

Katarzyna Pasierbik

Marcin Żyła

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 

(02:02) Jak AI zmienia świat słów

(07:26) Monika Mendroch-Karbowska: biura tłumaczeń są w kryzysie

(09:25) Steven Johnson: jak NotebookLM rewolucjonizuje czytanie

(44:04) Michał Rusinek: O przyszłości czytania i pisania

(54:28) Judith Bishop: czy AI zmieni poezję?

(1:09:49) Mateusz Chrobok: nadszedł czas monetyzacji AI

(1:14:57) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Cole Allen został formalnie oskarżony o próbę zabójstwa prezydenta Trumpa. W sobotę Allen wdarł się do hotelu Hilton w Waszyngtonie, gdzie odbywało się spotkanie członków administracji Trumpa z dziennikarzami akredytowanymi przy Białym Domu. Był uzbrojony w karabin maszynowy, pistolet i noże. Napastnik został obezwładniony przez służby bezpieczeństwa, a prezydent i inni członkowie administracji zostali ewakuowani. To była trzecia próba zamachu na prezydenta Trumpa. Jakie będą jej skutki dla polityki i poczucia bezpieczeństwa Amerykanów?

W Stanach przebywa król Karol. W wystąpieniu przed połączonymi izbami Kongresu brytyjski monarcha podkreślił wartość relacji transatlantyckich i więzi między Brytyjczykami a Amerykanami. Czy „specjalny związek” rzeczywiście przetrwał próbę ostatnich miesięcy, czy – jak zasugerował nowy ambasador Zjednoczonego Królestwa w prywatnej rozmowie – „specjalny związek” łączy obecnie Waszyngton z Izraelem, a nie Wielką Brytanią?

Gość: Andrzej Kohut

---------------------------------------------

W tym odcinku zapraszam na rozmowę z jednym z najwybitniejszych współczesnych polskich pisarzy, Witem Szostakiem, o jego nowej powieści „Suche strugi”.

To historia pewnej kamienicy na krakowskim Podgórzu, świadka wojennych losów miasta, które zostawiły na jej ścianach niezabliźnione rany – ślady ludzkich tragedii, o których mieszkańcy chcieli zapomnieć, ale kamienica pamiętała.

Czy pamięć pomaga, czy przeszkadza w opowieści o naszym życiu? Czy opowieść ocala, czy uśmierca pamięć?

„Moja pamięć przecieka jak ściana, pod tym względem jesteśmy podobne” – mówi Helena, narratorka powieści, wpatrując się w ścianę kamienicy, jedyną rzecz, która została po jej wyburzeniu. Ze śladów kolorów farby i tapet, które zdobiły niegdyś jej mieszkanie i mieszkania sąsiadów, rekonstruuje minione życie.

„Suche strugi” to porywająca powieść o podróży pod prąd czasu, o zmyśleniu i historii.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Wit Szostak

Książka: „Suche strugi”, Wit Szostak / Wydawnictwo Powergraph

---------------------------------------------

Izraelscy żołnierze, którzy zbezcześcili figurę Jezusa w południowym Libanie, zostali odsunięci od służby i trafili do aresztu. Dlaczego władze wojskowe i polityczne zareagowały tak szybko i zdecydowanie wobec tego aktu wandalizmu, przeciwnie do wielu innych przypadków naruszeń regulaminu przez żołnierzy IDF? Czy izraelska armia to – jak chcieliby jej obrońcy – najbardziej moralna armia na świecie? Czy władze wojskowe reagują właściwie na przypadki łamania prawa przez żołnierzy? I dlaczego wśród żołnierzy coraz częściej notuje się przypadki schorzeń psychicznych wynikających z obecności w sytuacjach, w których łamane są normy moralne?

Brytyjski premier odwołuje najwyższego rangą urzędnika ministerstwa spraw zagranicznych w związku z udzieleniem Peterowi Mandelsonowi, byłemu ambasadorowi w USA, dostępu do wrażliwych informacji. Dlaczego ta decyzja może pogrążyć Keira Starmera i co mówi ona o relacjach między rządem a niepolitycznym korpusem urzędniczym w Wielkiej Brytanii?

W 40. rocznicę wybuchu w elektrowni w Czarnobylu trwa wojna o suwerenność Ukrainy, a w Polsce ma być budowana elektrownia jądrowa. Czym była ta katastrofa dla pokolenia lat 80. i jak zmieniła świat?

Gigant w dziedzinie analizy danych, Palantir, publikuje ideologiczny manifest, w którym zapowiada, że systemy AI zastąpią broń atomową, a kraje, które nie zaprzęgną sztucznej inteligencji do potrzeb militarnych, przegrają w globalnym wyścigu o dominację. Czy to technofaszyzm, czy trzeźwa ocena rzeczywistości?

Człowiek, który wymyślił najpopularniejszy zespół K-popowy na świecie, ścigany za malwersacje giełdowe. Kim jest Bang Si-hyuk i dlaczego K-pop stał się światowym fenomenem?

A także: wielka wędrówka łosi, ratowanie waleni na Bałtyku i inne fantazje na temat zwierząt.

Rozkład jazdy: 

(02:55) Agnieszka Zagner: IDF i schorzenia psychiczne żołnierzy

(26:48) Przemysław Biskup: Czy Keir Starmer przetrwa jako premier

(48:44) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Fantastyczne zwierzęta

(56:22) Ogłoszenia

(1:00:20) Podziękowania

(1:06:56) Marcin Żyła: Co zmieniła katastrofa w Czarnobylu

(1:24:30) Wojciech Brzeziński: Palantir: technofaszyzm czy trzeźwe spojrzenie

(1:44:48) Joanna Beczkowska: Król K-popu pod lupą prokuratury

(2:05:15) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Koalicja o nazwie Postępowa Bułgaria wygrała wybory parlamentarne w Bułgarii, zdobywając samodzielną większość. To pierwszy taki przypadek w tym kraju w XXI wieku. Od 2021 roku odbyło się w Bułgarii osiem wyborów, po których wyłaniały się niestabilne rządy. Lider Postępowej Bułgarii, były prezydent Rumen Radew, zapowiada stworzenie Bułgarii nowoczesnej, demokratycznej i europejskiej, ale mówi też o pragmatycznych stosunkach z Rosją, co wywołuje niepokoje w Brukseli i Kijowie. Radew prowadził kampanię pod hasłami walki z – jak to nazywał – „oligarchiczną piramidą”, reprezentowaną przez byłego premiera Bojko Borisowa i lidera partii DPS Nowy Początek Delana Peewskiego, uznawanego za szarą eminencję bułgarskiej polityki. Czy nowy prezydent zdoła rozbić mafijne układy, które łączyły świat przestępców z politykami? Jak zasadne są obawy co do zmiany polityki Bułgarii wobec wojny w Ukrainie pod rządami Radewa?

Gość: Piotr Oleksy

---------------------------------------------

32 lata temu w Rwandzie trwał 14. dzień ludobójstwa.

Zaczęło się 6 kwietnia 1994 roku, kiedy rząd Rwandy wezwał większość Hutu do eksterminacji mniejszości Tutsi. W ciągu zaledwie trzech miesięcy zamordowano od 800 tysięcy do miliona osób.

13 miesięcy po zakończeniu rzezi do Rwandy przyjechał amerykański reporter. Kilka lat później ukazała się jedna z najgłośniejszych i najważniejszych książek o rwandyjskim ludobójstwie pod wymownym tytułem „Pragniemy zawiadomić, że jutro zostaniemy zabici wraz z rodzinami”.

Philip Gourevitch jest gościem tego odcinka „Raportu o książkach”.

Rozmawiamy o tym, dlaczego świat Zachodu i powołane do tego instytucje nie zdołały zapobiec masakrze, mimo że miały wszystkie potrzebne informacje, by zareagować.

Czy to brzmi znajomo?

Upiorna powtarzalność historii sprawia, że reportaż sprzed trzech dekad jest dziś tekstem aktualnym, obnażającym słabość i kruchość dającego niegdyś nadzieję hasła „nigdy więcej”.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Philip Gourevitch

Książka: Philip Gourevitch „Pragniemy zawiadomić, że jutro zostaniemy zabici wraz z rodzinami”, przekład: Adrian Stachowski, Wydawnictwo Filia

---------------------------------------------

Izrael i Liban zawarły rozejm na co najmniej 10 dni. Hezbollah poparł porozumienie, choć domaga się wycofania wojsk izraelskich z południa, czego Izraelczycy nie chcą zrobić. Prezydent Trump zapowiada, że już w weekend może dojść do drugiej tury rozmów amerykańsko-irańskich. Trump twierdzi, że Irańczycy zgodzili się na oddanie zapasów wzbogaconego uranu oraz na trwałe odstąpienie od prac nad bombą atomową. Teheran tego nie potwierdza. Na pół roku przed wyborami do Kongresu w Ameryce rosną napięcia w ramach ruchu MAGA w związku z polityką Donalda Trumpa. Prezydent jest ostro krytykowany za mem, w którym wystąpił w roli Jezusa uzdrowiciela, oraz za spór z papieżem Leonem. Na ile środowisko religijne skupione wokół Trumpa może mieć wpływ na jego polityczne losy? Gdzie jest granica poparcia Republikanów dla prezydenta, którego niektóre zachowania wywołują protest jego największych zwolenników?

Papież Leon XIV z 11-dniową wizytą w czterech państwach afrykańskich. Papież zdecydowanie potępił łamanie prawa międzynarodowego oraz tych, którzy manipulują religią, używając imienia Boga dla realizacji własnych korzyści. O co chodzi w sporze Trumpa z Leonem?

Ponad cztery i pół tysiąca firm w Niemczech ogłosiło upadłość w pierwszym kwartale, pracę straciło ponad 50 tysięcy osób. To efekt rosnącej konkurencji ze strony Chin, zwłaszcza na rynku motoryzacyjnym. Co zamierzają zrobić Niemcy?

Stany Zjednoczone złagodziły sankcje na państwowe banki wenezuelskie. To kolejny krok w celu normalizacji stosunków administracji Trumpa z rządem Delcy Rodríguez. Jak wygląda Wenezuela ponad trzy miesiące po obaleniu przez Amerykanów Nicolása Maduro?

Argentyna zmienia przepisy dotyczące eksploatacji gospodarczej terenów lodowcowych. Ekolodzy ostrzegają, że może to zagrozić 7 milionom ludzi w kraju. Dlaczego?

A także – nikt nie jest doskonały, zwłaszcza jeśli wydaje mu się, że jest.

Rozkład jazdy: 

(02:51) Marcin Fatalski: Rozejm w Libanie

(34:28) Edward Augustyn: Spór Trumpa z Leonem XIV

(1:00:07) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Nobody’s perfect

(1:06:52) Podziękowania

(1:13:59) Marcin Pośpiech: Niemcy kontra Chiny

(1:29:17) Tomáš Forró: Co dalej z Wenezuelą?

(1:45:43) Jakub Małecki: Lodowce argentyńskie otwarte do eksploatacji?

(2:05:49) Do usłyszenia

---------------------------------------------

🔵 Czy Twój głos naprawdę należy do Ciebie? A może wystarczy kilkanaście sekund nagrania, żeby ktoś mógł go skopiować i wykorzystać bez Twojej wiedzy? Sztuczna inteligencja potrafi dziś nie tylko mówić jak człowiek, ale też mówić za niego. Coraz trudniej odróżnić oryginał od kopii, a granica między inspiracją a kradzieżą zaczyna się zacierać.

🎙️ W nowym odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” sprawdzamy, jak AI zmienia świat dźwięku – od lektorów i dziennikarzy, po muzyków i twórców podcastów. Czy głos stanie się kolejnym zasobem, który można dowolnie kopiować i sprzedawać? Kto ponosi odpowiedzialność za jego użycie? I czy prawo nadąża za technologią, która rozwija się szybciej niż regulacje?

⚖️ Poznamy historię Jarosława Łukomskiego – znanego lektora, którego głos pojawił się w reklamie bez jego zgody. Sprawa trafiła do sądu i może stać się wykładnią dla innych podobnych w Polsce. Ale to nie tylko jedna historia – to opowieść o całej branży, która musi na nowo zdefiniować swoje granice. Od Ameryki Łacińskiej po Europę – lektorzy i twórcy tracą pracę, a ich głosy trafiają do systemów, które mogą ich zastąpić. Często bez ich świadomości.

🎵 Będzie również o muzyce – o utworach tworzonych przez algorytmy, zespołach, które nie istnieją, i platformach, które usuwają miliony wygenerowanych piosenek. Czy słuchacze zaakceptują sztuczną twórczość? A może autentyczność stanie się jeszcze cenniejsza?

🛕🇮🇷 Iran grozi tymczasem, że zniszczy warte setki miliardów dolarów centra danych AI budowane w krajach Zatoki Perskiej, między innymi przez OpenAI i Sama Altmana. Altman buduje je w ścisłej relacji z regionalnymi przywódcami, nie oglądając się na prawa człowieka. Jak w ogóle do tego doszło? I czy pieniądze są ważniejsze od wizerunku firmy i przekonań jej użytkowników?

⌛️I gość specjalny, sprzed dwóch tysięcy lat... A właściwie jego głos – wygenerowany przez firmę ElevenLabs.

⭐️ Goście odcinka:

🟢 Jarosław Łukomski – lektor, który walczy w sądzie o prawa do własnego głosu

🟢 Kamil Sołdacki – specjalista ElevenLabs, opowiada o technologii klonowania głosu

🟢 Mateusz Modrzejewski – muzyk i naukowiec z Politechniki Warszawskiej

🟢 Filip Gozdecki – technik multimedialny, obserwujący zmiany w branży od środka

🟢 Arystoteles – znany grecki filozof, odtworzony głosowo przez sztuczną inteligencję

Prowadzenie: Adrian Bąk

Realizacja: Andrzej Bogucki

Lektor: Dariusz Rosiak

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy:

(01:25) Jarek Łukomski: Jak ukradziono mój głos?

(05:44) Kamil Sołdacki: Początki dubbingu i ElevenLabs

(07:16) Rozmowa z Arystotelesem wykreowanym przez Eleven Labs

(11:06) Kamil Sołdacki: Jak klonuje się głos?

(16:14) Lektorzy tracą zlecenia

(18:41) Jarosław Łukomski: Straciłem znaczącą liczbę zleceń

(19:32) AI a branża muzyczna

(20:32) Mateusz Modrzejewski: jak AI zmienia świat dźwięku i muzyki

(57:54) Filip Gozdecki: O pracy w firmie zajmującej się dubbingiem

(1:07:47) Mateusz Chrobok: OpenAI i centra danych na Bliskim Wschodzie

(1:13:16) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Opozycja odniosła zdecydowane zwycięstwo w wyborach na Węgrzech. Partia Tisza Petera Magyara zdobyła większość konstytucyjną. Fidesz Wiktora Orbána będzie miał zaledwie 55 miejsc w 199-osobowym parlamencie. Trzecią partią reprezentowaną w izbie będzie skrajnie prawicowa partia Nasza Ojczyzna. To są wyniki z 99 procent okręgów; pełne rezultaty będą znane za kilka dni. Zwycięstwo Magyara oznacza fundamentalną zmianę na Węgrzech po 16 latach nieprzerwanych rządów Orbána, choć nie jest do końca pewne, na czym ta zmiana będzie polegać w praktyce. Magyar deklaruje zwrot ku Unii Europejskiej, rozliczenie nadużyć poprzedniej władzy, przywrócenie standardów w życiu publicznym. Na ile w istocie Tisza różni się od Fideszu i na czym polegać będzie przemodelowanie węgierskiego systemu politycznego?

Gość: Dominik Héjj

---------------------------------------------

Kwiecień 1984 roku – z okna ambasady Libii w Londynie wystrzelono serię pocisków z karabinu maszynowego w stronę pokojowej demonstracji.

Luty 2011 roku – w Libii, na fali Arabskiej Wiosny, zaczyna się rewolucja.

Te dwa historyczne wydarzenia są klamrą spinającą losy trzech przyjaciół – Chalida, Mustafy i Hosama, którzy są bohaterami powieści dzisiejszego gościa „Raportu o książkach”, Hishama Matara.

„Moi przyjaciele” to opowieść o sile literatury, która podobna jest do przyjaźni. Bo, jak mówi jeden z jej bohaterów: „od pisarzy – tak jak od naszych najbliższych przyjaciół – wymagamy, by pośredniczyli w naszej relacji ze światem i pomagali go interpretować”.

Hisham Matar nakładając fikcyjne życiorysy swoich bohaterów na mapę politycznej historii Libii, splata losy arabskich pisarzy i dysydentów, snuje refleksję nad naturą wykorzenienia, utraty, a także nad życiem między Bengazi i Londynem, między przeszłością i przyszłością.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Hisham Matar

Książka: „Moi przyjaciele”, Hisham Matar / przekład: Hanna Jankowska / Wydawnictwo Czarne

---------------------------------------------

W weekend w Islamabadzie mają rozpocząć się negocjacje pokojowe po ustanowieniu rozejmu w wojnie między USA i Izraelem a Iranem. Obie strony twierdzą, że warunki rozejmu są łamane. Iran oskarża o to Izrael, który nie przestaje atakować Libanu. Zaledwie kilka godzin po ogłoszeniu rozejmu lotnictwo izraelskie dokonało zmasowanych ataków na Bejrut – największych od początku wojny. Zginęło w nich około 200 osób. Izrael twierdzi, że rozejm nie obejmuje jego działań w Libanie przeciwko Hezbollahowi. Prezydent Trump zarzuca Iranowi ciągłe blokowanie cieśniny Ormuz. Według niektórych doniesień Iran zaczął pobierać myto od statków przepływających przez cieśninę. Jakie są szanse osiągnięcia porozumienia pokojowego? Jakie karty negocjacyjne mają obie strony? W jakim stopniu wojna osłabia Iran, a w jakim Amerykę?

Chiny były jednym z mediatorów, którzy mieli wpływ na osiągnięcie zawieszenia broni. Dlaczego Pekin zaangażował się w ten proces? Na czym w ogóle polega chińska rola mediatora w konfliktach światowych?

W sobotę rano czasu polskiego zakończyła się misja Artemis 2 – pierwsza od 54 lat wyprawa człowieka poza niską orbitę Ziemi. Czemu służyła ta podróż i dlaczego wzbudziła tak ogromne zainteresowanie i emocje na całym świecie?

Minister obrony Niemiec zawiesił nakaz meldowania w komisjach uzupełnień dłuższych wyjazdów zagranicznych przez mężczyzn w wieku poborowym. O co chodzi w tym sporze i jak ma się on do zmian, które mają uczynić z Bundeswehry nowoczesną armię?

Od początku wojny w Iranie w Europie dochodzi do ataków terrorystycznych, do których przyznaje się tajemnicza organizacja o nazwie Islamski Ruch Towarzyszy Prawości. Czy ma ona powiązania z Iranem i czy w ogóle istnieje?

A także: niewypały i niewybuchy, czyli bomby, które nie przynoszą oczekiwanego efektu.

Rozkład jazdy: 

(03:13) Krzysztof Strachota: Rozmowy czy koniec rozejmu?

(21:44) Marcin Przychodniak: Czy Chiny wynegocjowały pokój?

(41:07) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Niewybuchy i niewypały

(47:42) Podziękowania

(55:12) Marcin Żyła: Artemis ląduje

(1:11:19) Marek Cichocki: Bundeswehra w przebudowie

(1:33:10) Kacper Rękawek: Czy Iran dokonuje ataków w Europie?

(1:53:01) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Iran i Stany Zjednoczone wyraziły zgodę na dwutygodniowe przerwanie ognia w wojnie toczonej od końca lutego. Informację tę podał Donald Trump na nieco ponad godzinę przed upływem ultimatum, które wczoraj postawił Iranowi, grożąc unicestwieniem całej cywilizacji, jeśli do rozejmu miałoby nie dojść. Wstrzymane mają zostać działania wojenne, a cieśnina Ormuz ma być otwarta dla żeglugi.

Iran oraz Pakistan twierdzą, że rozejm obejmuje również działania wojenne w Libanie, gdzie trwa konflikt między Izraelem a Hezbollahem. Premier Izraela, Benjamin Netanjahu, zaprzecza, jakoby osiągnięto takie ustalenia.

Iran przedstawił 10-punktowy plan, który miałby stanowić podstawę negocjacji toczących się w Pakistanie. Premier tego kraju był głównym mediatorem między stronami. Zarówno liderzy Iranu, jak i administracja amerykańska ogłosiły sukces, przedstawiając rozejm jako własne zwycięstwo.

Co oznacza ten rozejm dla Bliskiego Wschodu? Jak na rozwój wypadków zareaguje Izrael? I jak wygląda wewnętrzna sytuacja w kraju, w którym Kneset właśnie wprowadził nakaz orzekania kary śmierci za przestępstwa terrorystyczne — w obecnie zapisanej formie odnosi się on w praktyce wyłącznie do Palestyńczyków. Co dzieje się na Zachodnim Brzegu, gdzie od wielu miesięcy nasilają się ataki osadników żydowskich?

Gość: Konstanty Gebert

---------------------------------------------

Wierzący wspominają w tych dniach męczeństwo i śmierć Chrystusa, ale także jego zmartwychwstanie, które dało początek nowej religii. Ci, dla których opowieść o Chrystusie i jego zmartwychwstaniu jest legendą mówiącą o ludzkich pragnieniach i złudzeniach, spędzą pewnie święta, ciesząc się bliskością rodzin i przyjaciół. Odłączymy się na moment od telewizji i serwisów informacyjnych, ale to nie zmienia faktu, że przyszły właśnie kolejne wojenne święta. Nas w Polsce wojna w tym bezpośrednim znaczeniu omija, ale w wielu innych miejscach trwają okrutne konflikty, pochłaniające tysiące ofiar. Nie tylko Bliski Wschód: w Sudanie trwa wojna, w której zginęły setki tysięcy ludzi, na wschodzie Demokratycznej Republiki Konga tysiące ludzi tracą życie i dobytek. Piąty rok trwa wojna za naszą wschodnią granicą.

Historia uczy, że wojny wybuchają we wszystkich regionach świata - bez względu na dominującą w nich religię i kulturę. Ale w tym programie porozmawiamy o naszej kulturze i religii, która nas ukształtowała - chrześcijaństwie.

Jaki był stosunek chrześcijaństwa do wojny? Dlaczego owocem posłania miłości, które głosił Chrystus, były przez wieki okrutne rzezie i wojny toczone nierzadko w Jego imię? Jak chrześcijanie tłumaczyli sobie potrzebę przemocy stosowanej wobec innych i jak doszliśmy do czasów współczesnych, kiedy Kościół - przynajmniej rzymskokatolicki - odżegnuje się od każdej formy przemocy, zwłaszcza wojennej?

Gość: Paweł Krupa

---------------------------------------------

🔵 Czy sztuczna inteligencja pomoże nam żyć dłużej i zdrowiej, czy raczej spowoduje jeszcze więcej chaosu w służbie zdrowia? AI już dziś analizuje wyniki badań, wspiera lekarzy i doradza pacjentom. Tyle że wraz z obietnicą skuteczniejszej medycyny pojawiają się też pytania o zaufanie, odpowiedzialność i granice tej technologii.

🩻 W nowym odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” sprawdzamy, jak AI zmienia medycynę i… nas samych. Czy diagnozy będą szybsze i trafniejsze? Czy lekarz pozostanie najważniejszy, czy stanie się tylko pośrednikiem między pacjentem a systemem? I czy w świecie algorytmów wciąż jest miejsce na relację, empatię i intuicję? A może właśnie AI w tym pomoże?

🏥 Zajrzymy do szpitala w Oksfordzie, gdzie sztuczna inteligencja już dziś wspiera pracę lekarzy, a rozwiązania, które jeszcze niedawno brzmiały jak science fiction, stają się codziennością.

🎙️ Poznamy też historię Szymona, który w czasie kryzysu psychicznego zwrócił się o pomoc nie do człowieka, ale do sztucznej inteligencji. Czy AI może być terapeutą? I gdzie w tym wszystkim przebiega granica bezpieczeństwa?

🎮 Będzie też o świecie gier komputerowych, który również odczuwa skutki rewolucji AI. Sprzęt drożeje, bo pamięć trafia do centrów danych, a jednocześnie branża traci tysiące miejsc pracy i szuka oszczędności, korzystając z automatyzacji. Problem w tym, że gracze coraz częściej nie chcą gier tworzonych przez algorytmy.

⭐️ Goście odcinka:

🟢 Niklas Lidströmer – lekarz i badacz związany z Karolinska Institutet, ekspert w dziedzinie sztucznej inteligencji w medycynie

🟢 Max Brzezicki – lekarz i naukowiec z Uniwersytetu Oksfordzkiego, zajmujący się zastosowaniem AI w neurologii klinicznej

🟢 Szymon – realizator dźwięku, który wykorzystał AI jako narzędzie terapeutyczne w czasie kryzysu psychicznego

🟢 Mateusz Chrobok – ekspert ds. technologii i cyberbezpieczeństwa, współautor „Rubryki aktualnościowej”

Prowadzenie: Adrian Bąk

Realizacja: Andrzej Bogucki

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 

(05:06) Historia Szymona, który zaczął leczyć się wspólnie z AI

(16:31) Dr Niklas Lindströmer: Jak sztuczna inteligencja zmieni medycynę

(42:14) Max Brzezicki: wysyłanie robotów do pacjentów to rzeczywistość

(46:48) Mateusz Chrobok: AI a świat gier komputerowych

(51:46) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Po zapowiedzi Donalda Trumpa, że Stany Zjednoczone mogą zakończyć działania w Iranie w ciągu dwóch do trzech tygodni, ceny ropy naftowej spadły w okolice 100 dolarów za baryłkę. Wcześniej utrzymywały się w okolicach 115 dolarów i więcej. Ceny ropy i gazu są jednak nadal znacząco wyższe niż przed wojną rozpoczętą 28 lutego przez USA i Izrael przeciwko Iranowi. Jakie skutki dla rynków paliw i całej światowej gospodarki wywołuje zamknięcie cieśniny Ormuz oraz włączenie się niedawno do wojny jemeńskich Huti? Czy mediacja Chin i Pakistanu może wpłynąć nie tylko na politykę, lecz także na sytuację na rynkach? I jak na obecnym kryzysie korzysta Rosja Putina?

Gość: Szymon Kardaś

---------------------------------------------

Front wojny iracko-irańskiej – na nieokreślonym Wzgórzu Zero grupa żołnierzy umiera z pragnienia. Bo mimo że cysterna z wodą znajduje się tuż obok, czuwa nad nimi snajper, celnie mierzący do każdego, kto ośmieli się zrobić krok w jej kierunku, a wokół rozciąga się pustynia.

Na tym jednym kadrze jeden z najwybitniejszych współczesnych irańskich pisarzy, Mahmud Doulatabadi, buduje opowieść o absurdzie i bezsensie wojny, w której nie ma nic wzniosłego ani nic bohaterskiego. Wojna nie przynosi żołnierzom chwały, tylko ich odczłowiecza.

„Idąc na rzeź” to książka, która z powodu cenzury czekała w Iranie ponad dekadę na publikację. Doulatabadi dekonstruuje w niej mit „świętej obrony”, na którym Islamska Republika Iranu budowała fundamenty patriotyzmu i religijnej retoryki władzy.

Jednak „Idąc na rzeź” Mahmuda Doulatabadiego to opowieść o każdej wojnie i o przekraczaniu granic człowieczeństwa. To także refleksja nad ludzką skłonnością do zapominania, która powoduje, że historia przemocy ciągle się powtarza. Czy słowo pisane jest w stanie ocalić pamięć, a może tylko ją osłabia i odkształca? Jeśli literatura jest bezradna wobec zła, kim jest pisarz?

To pytania, które irański pisarz stawia w powieści, której poświęcony jest ten odcinek „Raportu o książkach”.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Goście: Karolina Cieślik-Jakubiak i Mateusz M. Kłagisz

Książka: „Idąc na rzeź” Mahmud Doulatabadi / przekład: Mateusz M. Kłagisz / Wydawnictwo ArtRage

---------------------------------------------

Na dwa tygodnie przed wyborami na Węgrzech przewaga opozycyjnego ugrupowania TISZA wzrosła do 23 punktów procentowych. Stojący na jego czele Peter Magyar nie ma dostępu do mediów państwowych i jest celem coraz ostrzejszych ataków ze strony polityków i redakcji podporządkowanych rządowi. Ponad dwa miliony uprawnionych do głosowania uznaje się za niezdecydowanych, ale to właśnie oni zadecydują o wyniku wyborów. W czwartek prokuratura ogłosiła zamiar postawienia zarzutu szpiegostwa Szabolcsowi Panyi’emu, dziennikarzowi śledczemu, który ujawnia powiązania węgierskiej władzy ze służbami rosyjskimi. W tym tygodniu Raport jest na Węgrzech. Opowiadamy, jak wygląda krajobraz polityczny kraju przed wyborami. Jak poważne są związki Rosji i Węgier? Jak na to, co widzą w mediach, reagują zwykli Węgrzy? Jaki wpływ na ich patrzenie na świat mają historia i polityka?

Meta i Google uznane przez sądy amerykańskie za winne celowego uzależniania dzieci od platform zarządzanych przez te firmy. Meta także za narażanie dzieci na treści o charakterze seksualnym oraz na wykorzystywanie przez przestępców seksualnych. Czy to przełom w traktowaniu wielkich platform internetowych przez sądy w Ameryce?

Giorgia Meloni przegrywa referendum konstytucyjne. Czy to jest głos Włochów przeciwko rządom premier Meloni? Czy opozycja jest w stanie wykorzystać jej potknięcie?

W weekend zmiana czasu. Czyli czego? Czym jest czas? Dlaczego dla każdego z nas płynie inaczej? I kto był mądrzejszy: Albert Einstein czy jego teoria?

Rozkład jazdy: 

(02:30) Marcin Żyła: Węgry przed wyborami

(28:54) Sylwia Czubkowska: Meta i Google winne

(48:00) Noémi Krisztina Kertesz: Węgrzy i historia

(1:08:38) Podziękowania

(1:15:18) Piotr Podemski: Pierwsza poważna porażka Meloni

(1:32:06) Sebastian Szybka: Czy czas można zmienić?

(1:55:01) Marcin Żyła: Węgry przed zmianą?

(1:58:47) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Marine Le Pen, Geert Wilders, Matteo Salvini, Krzysztof Bosak i inni liderzy europejskiej prawicy wzięli udział w wiecu w Budapeszcie zorganizowanym przez Patriotów dla Europy – prawicową grupę w Parlamencie Europejskim – dla poparcia premiera Węgier Viktora Orbána i jego partii Fidesz przed zbliżającymi się wyborami powszechnymi.

Liderzy wzywali do walki z migracją i przejęcia kontroli nad instytucjami Unii. Według Marine Le Pen Węgry stały się symbolem oporu dumnego i suwerennego narodu wobec opresji Europy.

W sobotę poparcie dla Orbána wyraził prezydent Trump. Jeszcze przed wyborami w Budapeszcie ma się pojawić wiceprezydent JD Vance.

Sondaże pokazują, że Orbán może przegrać wybory 12 kwietnia – partia Tisza, kierowana przez Pétera Magyara, prowadzi różnicą około 10 punktów. Niektórzy komentatorzy wskazują, że wobec napięcia społecznego w kraju, w wypadku przegranej zarówno Fidesz, jak i Tisza mogą nie uznać wyniku.

Jak wygląda sytuacja polityczna i społeczna Węgier przed wyborami? Jak zwykli Węgrzy oceniają rządy Orbána i dlaczego po 16 latach nieprzerwanego sprawowania władzy jego rząd może upaść? Jaki wpływ na wybory będzie miała jego polityka zbliżenia z Rosją kosztem relacji z Ukrainą i Unią Europejską?

Gość: Marcin Żyła

---------------------------------------------

Trwają ataki amerykańskie i izraelskie na Iran. Premier Izraela twierdzi, że Iran nie ma już możliwości wzbogacania uranu, ani produkcji rakiety balistycznych. Iran ostrzeliwał jednak w dalszym ciągu cele w Izraelu i państwach Zatoki. Netanyahu zapowiedział, że Izrael wstrzyma się z atakami na irańską infrastrukturę gazową na prośbę prezydenta Trumpa. Po ostrzelaniu pól gazowych Iranu przez Izrael i - w odwecie – infrastruktury gazowej Kataru przez Iran ceny energii poszły znacząco w górę. Trwa również ostrzeliwanie południowego Libanu przez Izrael, który chce w ten sposób zniszczyć wspieraną przez Iran organizację Hezbollah. Jak przebiega libańska ofensywa Izraela i jakie przynosi ona skutki? Czy interesy Izraela i USA w tej wojnie są tożsame? I gdzie leży granica za którą ten sojusz może być nie do przyjęcia dla Donalda Trumpa?

Turcja wzywa Cypr do powstrzymania militaryzacji wyspy, czyli wzmożonej obecności wojskowej państw NATO wokół niej w reakcji na wojnę na Bliskim Wschodzie. Jakie są obawy i nadzieje Ankary w związku z wojną?

Ponad 400 osób zginęło po ataku Pakistanu na klinikę odwykową dla narkomanów w Kabulu. Od trzech tygodni trwa otwarta wojna Pakistanu z Afganistanem. Islamabad oskarża talibów o wspieranie terrorystów, którzy atakują Pakistan.

Zmarł Jürgen Habermas, jeden z najważniejszych współczesnych filozofów i myślicieli. Jak jego idealizm społeczny i wiara w siłę oświeceniowego rozumu odnajdują się w trzeciej dekadzie XXI wieku?

W Syrii, po wyniszczającej 15-letniej wojnie domowej, panuje rekordowa susza, która dotyka najżyźniejsze niegdyś rejony tego kraju. Na terenie całej Syrii wciąż pozostają także miny przeciwpiechotne i niewybuchy. Jak Syryjczycy radzą sobie z tym podwójnym problemem?

A także: rola butów w historii i geopolityce, zwłaszcza butów za dużych.

Rozkład jazdy:

(02:51) Łukasz Wójcik: Izrael atakuje Iran i Liban. Iran i Hezbollah nie poddają się

(23:50) Karol Wasilewski: Turcja wobec wojny na Bliskim Wschodzie

(45:36) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Z buta

(52:05) Podziękowania

(58:46) Michał Kuźmiński: W powojennej Syrii: susza i miny przeciwpiechotne

(1:15:28) Patryk Kugiel: Pakistan wzmaga ataki na Afganistan

(1:33:49) Karolina Wigura: Habermas, czyli czy jest jeszcze miejsce na społeczny idealizm

(2:04:18) Do usłyszenia

---------------------------------------------

🔵 Czy szkoła nadąża za światem, w którym uczeń ma w kieszeni narzędzie potrafiące napisać wypracowanie, rozwiązać zadanie z matematyki i podsunąć gotowy plan pracy? Rewolucja sztucznej inteligencji do tej pory najmocniej uderzyła właśnie w edukację. W klasach i na uczelniach pojawiło się nowe narzędzie, które zmienia zasady gry szybciej niż jakakolwiek reforma. Czy to początek końca tradycyjnego modelu nauczania, czy raczej jego nowy etap?

🎓 W 12. odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” pytamy, po co są dziś szkoły. Czy AI stanie się globalnym nauczycielem dla milionów ludzi, czy raczej narzędziem, które utrudni ocenianie wiedzy i pogłębi nierówności? I kto tak naprawdę musi dziś poszerzać wiedzę najbardziej: uczniowie czy nauczyciele?

🏘️ Wybierzemy się także do Przemyśla. Tam historia jednej rodziny pokazuje, jak szybko sztuczna inteligencja weszła do szkolnej codzienności. Uczniowie zaczęli z niej korzystać, zanim nauczyciele zrozumieli, czym właściwie jest. Czy szkoła jest dziś gotowa na tę zmianę, czy tylko próbuje ją nadgonić?

⭐️ Gościem specjalnym odcinka jest Esther Wojcicki – nazywana matką chrzestną Doliny Krzemowej, przez wiele lat także nauczycielka. Co o nowej rewolucji i jej zastosowaniu w szkołach myśli ktoś, kto wychował całe pokolenie wielkich wynalazców i przedsiębiorców, takich jak Steve Jobs z Apple czy Reid Hoffman z LinkedIn?

🇵🇱 Sprawdzamy też, jak rozwój AI wygląda z polskiej perspektywy i jak uczyć efektywnie w cyfrowym świecie.

🐕 Będzie też o cudownym uzdrowieniu psa i o tym, dlaczego koty zawsze spadają na cztery łapy...

Goście:
🟢 Esther Wojcicki – amerykańska dziennikarka i edukatorka, wieloletnia nauczycielka w Dolinie Krzemowej, mentorka młodych innowatorów, nazywana „matką chrzestną” środowiska technologicznego
🟢 Marek Grzywna – nauczyciel informatyki z Torunia, wyróżniony w konkursie Top 50 Global Teacher Prize, promujący nowoczesne metody nauczania i wykorzystanie technologii w szkole
🟢 Iwona Zając – nauczycielka, która na co dzień mierzy się z wyzwaniami wykorzystania AI w klasie i zmianą sposobu pracy uczniów
🟢 Artur Zając – uczeń, przedstawiciel pokolenia, które jako pierwsze uczy się z AI i z AI korzysta

Lektorzy:
Agata Kasprolewicz

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 

(01:47) Iwona i Artur Zającowie: AI z perspektywy ucznia i nauczyciela

(21:55) Co o korzystaniu z AI mówią statystyki

(23:23) Esther Wojcicki: czy szkoła przetrwa i jak uczyć efektywnie

(42:10) Marek Grzywna: Polska szkoła musi się zmienić

(46:53) Mateusz Chrobok: kto wyleczył Rosie?

(53:07) Do usłyszenia

---------------------------------------------

W trzecim tygodniu wojny Izraela i Stanów Zjednoczonych z Iranem Donald Trump żąda pomocy w utrzymaniu żeglugi przez cieśninę Ormuz nie tylko od NATO, ale i od arcyrywala Ameryki, czyli Chin. Kraj ten kupował dotąd korzystnie ponad 80 proc. irańskiej ropy i choć posiada jej zapasy na kilka miesięcy, przedłużająca się wojna i kryzys energetyczny zagrażają chińskiemu eksportowi, od którego uzależniona jest cała gospodarka. Pekin odmówił udziału w amerykańskiej wojnie i zapowiedział wysłanie na Bliski Wschód nie fregat, lecz pomocy humanitarnej.

Trump przełożył planowaną na ostatni dzień marca podróż do Chin i spotkanie z Xi Jinpingiem, które miało załagodzić spór o cła, półprzewodniki oraz chińskie ograniczenia eksportu surowców. Tymczasem kilka dni temu, na zakończenie tzw. Dwóch Sesji, czyli najważniejszych corocznych zgromadzeń władzy w Chinach, zatwierdzono nowy plan pięcioletni, który ma wzmocnić armię, rodzime technologie sztucznej inteligencji, a także nacisk na Tajwan, którego dotąd amerykańscy prezydenci zobowiązywali się chronić.

Co wojna na Bliskim Wschodzie oznacza dla Chin? Czy osłabi, czy może wzmocni ich pozycję wobec USA? Jaką rolę chce odgrywać Pekin w czasie, gdy chwieje się dotychczasowy porządek międzynarodowy? Oraz co o celach drugiego najludniejszego państwa świata mówi nowy plan pięcioletni?

Gość: Michał Bogusz

---------------------------------------------

Co by było, gdyby?

Dlaczego zakładamy, że największy potencjał tkwi w sytuacjach, które mają swój wielki finał? A może większą moc sprawczą mają takie wydarzenia, które pozostają w pewnym zawieszeniu, niedomknięte żadną klamrą spełnienia?

Jakie historie opowiadają przeoczenia losu i rozminięcia?

Z takich pytań utkana jest nowa książka Anny Arno „Do Pana kieruję moje milczenie. Spotkania, których nie było”.

Głównymi bohaterami tej opowieści są postaci, które na bardzo różne sposoby wpisały się w dzieje XX wieku. Są w niej znani poeci, jest wybitny filozof, jest też wielki zbrodniarz. Los splótł ich życiorysy na różne sposoby – czasem mocą przypadku, czasem mocą wielkich wydarzeń historycznych. Ale ważniejsze od tego, co ich połączyło, jest to, co sprawiło, że się minęli.

Książka Anny Arno to także refleksja nad postawą elit, wielkich artystów i intelektualistów wobec rodzącego się na ich oczach zła - refleksja tak bardzo dziś aktualna.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Anna Arno

Książka: Anna Arno „Do Pana kieruję moje milczenie. Spotkania, których nie było”, ZNAK

---------------------------------------------

Kijów oferuje pomoc Stanom Zjednoczonym i państwom atakowanym przez Iran, zwłaszcza w dziedzinie zwalczania ataków dronów. Ukraina jest gotowa dzielić się swoją ekspertyzą w dziedzinie dronów przechwytujących. W zamian chce od Amerykanów dostaw rakiet do systemów obrony powietrznej Patriot, niezbędnych do zestrzeliwania rosyjskich pocisków balistycznych. Według ukraińskiego prezydenta USA i Izrael zużyły więcej tego typu pocisków w ciągu pierwszych trzech dni wojny, niż dostarczono Ukrainie przez cztery lata wojny z Rosją. Czy dla Kijowa wojna na Bliskim Wschodzie jest wyłącznie problemem, czy też szansą na wykorzystanie unikalnych doświadczeń z działań wojennych? I czy wojna z Iranem skłoni Europę do zmiany podejścia do obrony własnego terytorium?

Trwają ataki Iranu na kraje Zatoki Perskiej. Jak wpływa to na wizerunek państw, które od dekad budowały swój prestiż międzynarodowy i bogactwo na przekonaniu, że ten region to oaza stabilności i dobrobytu w niespokojnym świecie?

Po odcięciu dostaw wenezuelskiej ropy na Kubie pogłębia się dramatyczny kryzys gospodarczy. A Donald Trump zapowiada, że gdy tylko zakończy wojnę z Iranem, przyjdzie czas na Kubę. Co na to Kubańczycy?

W Nepalu raper i były mer Katmandu wygrywa wybory rozpisane pół roku po krwawej rewolucji Pokolenia Z. Czy młodzi Nepalczycy zmienią politykę kraju opartą na korupcji i nepotyzmie?

Wysłana w ramach misji DART z Ziemi sonda uderzyła w Dimorphosa, satelitę planetoidy Didymos, zmieniając orbitę, po której cały układ Dimorphos–Didymos poruszał się wokół Słońca. Po co?

A także: Po co prawo międzynarodowe, skoro liczy się tylko siła?

Rozkład jazdy: 

(02:34) Jacek Raubo: Wojna z Iranem: szansa czy zagrożenie dla Kijowa?

(32:11) Jakub Sławek: Co kraje Zatoki tracą podczas wojny z Iranem?

(56:29) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Brudna robota

(1:03:10) Podziękowania

(1:11:04) Marcin Pośpiech: Kuba pogrąża się w kryzysie

(1:25:18) Weronika Rokicka: Wybory z Nepalu po rewolucji GEN Z

(1:37:10) Tomasz Rożek: Misja DART: jak chronić Ziemię

(1:57:50) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Grupa G7 poparła wykorzystanie strategicznych rezerw ropy naftowej, aby ograniczyć wzrost cen tego surowca po ataku USA i Izraela na Iran. Praktycznie zamknięta dla frachtowców jest Cieśnina Ormuz, co w praktyce oznacza unieruchomienie około 20 proc. dostaw światowej ropy od początku wojny. Ceny ropy chwilowo spadły po poniedziałkowym oświadczeniu Donalda Trumpa, że „wojna jest już niemal zakończona”, ale następnego dnia odbiły do poziomu ponad 90 dolarów za baryłkę. Spada również cena złota i wzrasta cena dolara. Jak wojna wpływa na rynki finansowe i surowcowe? Jakie są pomysły na uregulowanie bardzo chwiejnej sytuacji na rynkach? I kto za to wszystko zapłaci?

Gość: Piotr Arak

---------------------------------------------

A gdyby tak opowiedzieć o historii Polski – od XIX wieku, zaborów, walki o niepodległość, przez dwie wojny światowe, a w końcu stalinizm i PRL – z perspektywy kobiet, akuszerek i położnych?

Bo przecież życie nigdy się nie zatrzymało, nawet w najbardziej dramatycznych momentach historii.

Kobiety rodziły w czasie bombardowań miast, w obozach, w czasie pochodów pierwszomajowych. A to oznacza, że nawet w najgorszych, najciemniejszych czasach była miłość.

Jak rodziło się pod zaborami, jak w dwudziestoleciu międzywojennym, a jak w czasie wojny?

Co się działo na totalitarnej porodówce?

Kolejne systemy polityczne uzurpowały sobie prawo do decydowania o tym, czym jest kobiece ciało i jak wygląda poród.

W tym odcinku Raportu o książkach gości Sabina Jakubowska, autorka dwóch powieści „Akuszerki” i „Położne”, w których opisuje losy kolejnych pokoleń kobiet powołanych do przyjmowania porodów.

Te powieści to hołd dla wiejskich kobiet, akuszerek i położnych, matek, cichych bohaterek historii, wytrwałych i niezłomnych. To opowieść o sile, która nie opiera się na dominacji czy bezwzględności, lecz na empatii.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Sabina Jakubowska

Książka: „Położne” Sabina Jakubowska / Wydawnictwo Relacja

---------------------------------------------

Trwają zmasowane ataki amerykańskie i izraelskie na Iran. Iran odpowiada ostrzałem Izraela i sojuszników Stanów Zjednoczonych w regionie. Izrael dokonuje również bombardowań południowego Libanu, zwłaszcza dzielnic Bejrutu kontrolowanych przez sprzymierzoną z Iranem organizację Hezbollah. Według danych organizacji amerykańskiej zginęło już ponad 1100 Irańczyków. Władze Iranu zapowiadają dalszy opór. Donald Trump zapowiedział, że będzie miał udział w wyborze nowych władz kraju. Sekretarz wojny Pete Hegseth zapowiedział również, że ataki na Iran zostaną wzmożone. Czy faktycznie dojdzie do ataku na Iran ze strony Kurdów stacjonujących w Iraku? Jak obecna sytuacja wpływa na sojuszników Ameryki wciągniętych w wojnę? Czy Amerykanie będą w stanie zapewnić nieskrępowany ruch statków w cieśninie Ormuz, przez którą przepływa znacząca część globalnych dostaw ropy i gazu?

Opozycja w Izraelu jednoznacznie poparła premiera Netanjahu w wojnie z Iranem. Czy Netanjahu uda się uniknąć odpowiedzialności za błędy polityczne i łamanie prawa? Jak wojna z Iranem wpływa na sytuację w Gazie i na Zachodnim Brzegu?

Szwecja poważnie rozważa możliwość ataku ze strony Rosji i przygotowuje na tę ewentualność nie tylko armię, ale także zwykłych obywateli. Na czym polega szwedzka obrona totalna i jak przekłada się ona na działania gmin oraz wspólnot mieszkańców?

Premier Kanady z wizytą w Indiach, Australii i Japonii. „Rozpada się obecny porządek” – mówi Mark Carney. Jak kanadyjski premier zamierza budować suwerenność swojego kraju w czasach Donalda Trumpa?

Na igrzyskach paraolimpijskich we Włoszech po raz pierwszy od ponad dekady sportowcy z Rosji i Białorusi wystąpią pod własnymi flagami. Czy to jest początek końca bojkotu sportowego Rosji? Dlaczego władze sportowe decydują się na ten krok?

Rozkład jazdy: 

(03:04) Łukasz Fyderek: Wojna USA i Izraela z Iranem

(30:13) Agnieszka Zagner: W Izraelu poparcie dla wojny

(50:43) 6. urodziny Raportu

(53:09) Podziękowania

(59:29) Marcin Żyła: Totalna obrona Szwecji

(1:17:36) Marcin Gabryś: Kanada: strategia na czas Trumpa

(1:35:02) Michał Banasiak: Koniec bojkotu Rosji w sporcie?

(2:01:32) Do usłyszenia

---------------------------------------------

🔵 Czy prywatna firma technologiczna może powiedzieć „nie” armii Stanów Zjednoczonych? I dlaczego to robi? W ostatnich tygodniach szerokim echem odbił się spór między firmą Anthropic a Pentagonem. Departament Obrony chciał uzyskać prawo do nieograniczonego wykorzystania modeli AI tej firmy we wszystkich „zgodnych z prawem celach”, w tym także w kontekście autonomicznej broni i masowej analizy danych. Szef firmy, Dario Amodei, twierdzi jednak, że są granice, których jego firma nie chce przekraczać. Czy to rzeczywiście spór o etykę i bezpieczeństwo obywateli, czy raczej początek walki o kontrolę nad jedną z najważniejszych technologii XXI wieku?

⚔️🛰️ W 11. odcinku „Raportu o SI” przyglądamy się temu, jak sztuczna inteligencja zmienia oblicze wojny. Czy algorytmy mogą decydować o życiu i śmierci na polu bitwy? I kto ponosi odpowiedzialność, gdy autonomiczny system podejmie błędną decyzję?

🇨🇴 Przenosimy się także do Kolumbii. W Bogocie powstaje właśnie system AI, który ma pomóc zrozumieć historię jednego z najdłuższych konfliktów zbrojnych na świecie. Profesor Luis Gabriel Moreno Sandoval tworzy narzędzie oparte na archiwach Komisji Prawdy, które pozwala prowadzić dialog z dokumentami i świadectwami ofiar wojny. Czy sztuczna inteligencja może pomóc społeczeństwom mierzyć się z przeszłością?

📱❌ A w „Rubryce aktualnościowej” o dezinformacji. Kilka minut po tym, jak Donald Trump ogłosił rozpoczęcie operacji militarnej przeciwko Iranowi, platformę X zalała fala fałszywych informacji. Stare nagrania podawano jako relacje na żywo, sceny z gier wideo jako obrazy z pola walki, a wygenerowane przez AI zdjęcia przedstawiano jako skutki ataków. Jak dezinformacja zmienia dziś przebieg wojen? I czy są sposoby, żeby się przed nią bronić?

Goście:

🟢 Tomasz Darmoliński – analityk z Fundacji Żelazny zajmujący się wykorzystaniem sztucznej inteligencji w wojsku

🟢 Piotr Kaszuwara - korespondent Telewizji Polskiej i Radia 357 w Kijowie

🟢 Alan Rozenshtein – prawnik z Uniwersytetu Minnesoty specjalizujący się w prawie bezpieczeństwa narodowego i technologii

🟢 Klaudia Klonowska – badaczka prawa międzynarodowego i nowych technologii z Sciences Po w Paryżu

🟢 Luis Gabriel Moreno Sandoval – profesor z Pontificia Universidad Javeriana pracujący nad systemem AI dokumentującym kolumbijski proces pokojowy

Lektorzy:

Dariusz Rosiak

Marcin Żyła

Krzysztof Tubilewicz (Radio 357)

Katarzyna Pasierbik (Radio 357)

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 

(02:15) Piotr Kaszuwara: Relacja z Ukrainy

(14:25) Tomasz Darmoliński: Jak AI zmienia wojnę

(44:18) Spór między Anthropic a Pentagonem: kto ma rację?

(54:53) Reportaż z Kolumbii: czy AI może służyć pojednaniu?

(1:06:48) Mateusz Chrobok: O dezinformacji w świecie wojny

(1:10:23) Do usłyszenia

---------------------------------------------

W piątym dniu amerykańsko-izraelskiej wojny z Iranem w Teheranie celem nalotów są budynki rządowe i służb bezpieczeństwa. Izrael bombarduje też południowy Liban. Zaatakowany Iran odpowiada w całym regionie – jego celem jest infrastruktura cywilna państw Zatoki Perskiej, a także saudyjskie pola naftowe. Ruch tankowców przez cieśninę Ormuz został praktycznie wstrzymany, na co giełdy w Azji zareagowały kilkuprocentowymi spadkami indeksów. Powołując się na względy organizacyjne na razie przełożono początek trzydniowych uroczystości pogrzebowych Alego Chameneiego; syn ajatollaha, 56-letni Mojtaba Chamenei, jest wskazywany na jego następcę. Według Czerwonego Półksiężyca w Iranie zginęło już 787 cywilów. Konsekwencje wojny dotyczą już relacji między państwami na całym świecie. Rosja i Chiny potępiają atak na Iran wyłącznie słownie. Nie ma jednak wątpliwości, że wojna przysłuży się kremlowskiej propagandzie.

Jak i dlaczego wojna rozszerza się na cały Bliski Wschód? Czy zdziesiątkowana przez naloty irańska władza może się odrodzić pod nowym przywództwem? Oraz jakie będą skutki tego konfliktu dla stosunków międzynarodowych, a zwłaszcza dla Rosji oraz wojny w Ukrainie?

Gość: Agnieszka Bryc

---------------------------------------------

Jak przetłumaczyć literaturę na język muzyki? Jak muzyka inspiruje i wybrzmiewa w wielkich literackich dziełach?

Gośćmi tego odcinka Raportu o książkach są Marita Albán Juárez i José Manuel Albán Juárez, czyli Manolo – duet rodzinno-artystyczny, bo prywatnie są bratem i siostrą, a zawodowo muzykami.

Na 6. urodzinach Raportu o stanie świata, które świętować będziemy już bardzo niedługo, bo 7 marca, zagrają koncert zatytułowany „Realismo Mágico”.

Zapraszam państwa na rozmowę o wielkiej miłości do literatury i muzyki. O dorastaniu w latynoamerykańskim domu w latach 80. w Szczecinie. O znajdowaniu siły w inności. I o tym, jaka to szkoda, że współczesne społeczeństwa nie czerpią z muzyki, którą ubogaca różnorodność, i nie są jak literatura, w której nie ma granic.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Goście: Marita Albán Juárez i José Manuel Albán Juárez (Manolo)

---------------------------------------------

W sobotę rano naszego czasu siły Stanów Zjednoczonych i Izraela uderzyły w cele w Iranie. Zaatakowane zostały obiekty w 24 z 32 prowincji Iranu. Zabity został najwyższy przywódca duchowy Iranu, ajatollah Chamenei. Zginęli także dowódca Korpusu Strażników Rewolucji, szef sztabu armii, minister obrony, szef wywiadu oraz wielu innych wysokich rangą irańskich dowódców. Według Czerwonego Półksiężyca do godzin popołudniowych w sobotę w Iranie zginęło około 200 osób, a 700 odniosło rany.

Iran odpowiedział atakami z wykorzystaniem pocisków balistycznych na cele USA i ich sojuszników w regionie: Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Katarze, Bahrajnie, Jordanii i Kuwejcie. Iran twierdzi, że ostrzelał pięć baz amerykańskich w regionie oraz trafił w lotniskowiec USS „Abraham Lincoln”. Amerykanie potwierdzili, że trzej amerykańscy żołnierze zginęli, i zdementowali informację o trafieniu lotniskowca. W atakach na Abu Zabi i Dubaj zginęły co najmniej trzy osoby, a kilkadziesiąt zostało rannych. Izrael twierdzi, że od soboty Iran wystrzelił w jego kierunku 150 pocisków; większość została przechwycona bądź spadła na tereny niezamieszkane. Jedna osoba zginęła po ataku na budynek mieszkalny w Tel Awiwie, a co najmniej dziewięć – w ataku na budynek w mieście Beit Szemesz.

Donald Trump powiedział, że celem ataku jest zapewnienie, by Iran nigdy nie wszedł w posiadanie broni jądrowej. Prezydent wezwał również Irańczyków, by przejęli kontrolę nad państwem. Beniamin Netanjahu powiedział, że celem operacji podjętej przez Izrael i USA jest „usunięcie zagrożenia egzystencjalnego, jakie stanowi terrorystyczny reżim w Iranie”. Premier Izraela wezwał Irańczyków, by „uwolnili się z pęt tyranii”.

Prezydent Putin nazwał zabicie ajatollaha Chameneiego „cynicznym” morderstwem, które gwałci wszelkie normy ludzkiej moralności i prawa międzynarodowego. Na specjalnym posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa ONZ sekretarz generalny António Guterres wezwał do powrotu do negocjacji. Chiny wezwały USA do zaprzestania działań przeciwko Iranowi. Do powstrzymania eskalacji nawoływali prezydent Francji, premier Hiszpanii oraz przewodnicząca Komisji Europejskiej. Poparcie dla działań USA wyraził premier Australii; również rząd brytyjski podkreślił, że Iran nie może zostać dopuszczony do posiadania broni jądrowej.

Dlaczego Trump zdecydował się teraz na ten atak? Czy amerykańsko-izraelska operacja może doprowadzić do zmiany reżimu w Iranie? Jak zostanie ona odebrana przez środowisko MAGA? Jak zareagują sami Irańczycy, którzy w styczniu wystąpili przeciw teokratycznej władzy, płacąc za to ogromną cenę krwi? I czy ta operacja jest kolejnym sukcesem politycznym Benjamina Netanjahu?

Goście: Krzysztof Strachota i Marcin Fatalski

---------------------------------------------

Mimo rozmów dyplomatów z Teheranu i Waszyngtonu w Genewie i zapowiadanego ponownego spotkania doszło do wspólnego ataku USA i Izraela na Iran. Eksplozje słychać w Teheranie i nie tylko, a Donald Trump ogłosił, że celem operacji jest eliminacja bezpośrednich zagrożeń ze strony irańskiego reżimu.
Tymczasem w Ameryce coraz bliżej cząstkowych wyborów do Kongresu, a poparcie dla prezydenta spada — i to nie tylko w dziedzinie polityki migracyjnej. Trump, po niekorzystnym dla siebie orzeczeniu Sądu Najwyższego, kontratakuje w sprawie ceł.
Czy konflikt na Bliskim Wschodzie może się jeszcze bardziej rozszerzyć?
Co oznacza decyzja Sądu Najwyższego i dlaczego Kongres wychodzi z ostatnich dni wzmocniony?
A także: czy Republikanie stracą Teksas?

Cztery lata temu rozpoczęła się pełnoskalowa wojna Rosji z Ukrainą. Jak zmieniła państwa sąsiednie? I czy w polityce empatia musi wykluczać zdecydowanie? Gościem specjalnym „Raportu” jest Sanna Marin, była premier Finlandii.

Po zabójstwie prawicowego działacza we Francji podnoszą się żądania delegalizacji niektórych ugrupowań skrajnie lewicowych. Za dwa tygodnie wybory lokalne, za rok — prezydenckie. Dlaczego atmosfera sprzyja tu radykalizacji?

Hiszpania legalizuje pobyt pół miliona migrantów. Premier Pedro Sánchez tłumaczy, że kraj potrzebuje ich na rynku pracy. A co na to mieszkańcy — ci dotychczasowi i ci nowo przybyli?

Sąd w Innsbrucku uznał za winnego mężczyznę, który, twierdząc, że zejście po pomoc to jedyny sposób na uratowanie życia partnerki, opuścił ją pod szczytem najwyższej góry Austrii. Dlaczego ten wyrok jest ważny? Czym — nie tylko w górach — są zaufanie i odpowiedzialność?

W programie także o politycznych wygnańcach oraz o powrotach z wygnania — tych wyczekiwanych i tych nie do końca.

Rozkład jazdy: 

(02:51) Andrzej Kohut: Po co Iran Amerykanom

(24:57) Sanna Marin: Europie brakło pewności siebie

(51:14) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Powrót króla

(57:52) Podziękowania

(1:04:39) Agnieszka Zielińska: Sánchez idzie pod prąd

(1:18:37) Joanna Nowicka: Francja: stan przedrewolucyjny

(1:39:32) Jan Gąsienica Roj: Dlaczego w górach tak trudno oceniać

(1:54:36) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Prezydent Meksyku Claudia Sheinbaum powiedziała, że w Meksyku przywracany jest spokój, nie ma zagrożenia dla organizacji finałów mistrzostw świata i wszelkie gwarancje bezpieczeństwa są zapewnione. Tymczasem policja ściga 23 skazanych, którzy uciekli z więzienia w Puerto Vallarta w stanie Jalisco, gdzie w niedzielę Kartel Nowego Pokolenia Jalisco (CJNG) dokonał odwetowych ataków po zabiciu przez siły bezpieczeństwa szefa kartelu Nemesia Oseguery Cervantesa, znanego jako El Mencho. Członkowie gangu dokonywali blokad dróg, podpalali samochody i obiekty użyteczności publicznej. W starciach kartelu z siłami bezpieczeństwa zginęło ponad 70 osób, w tym 25 członków sił bezpieczeństwa. El Mencho był jednym z najbardziej poszukiwanych gangsterów na świecie, a jego kartel uznawany jest za największy w Meksyku.

Jak meksykańskim siłom bezpieczeństwa udało się go namierzyć? Dlaczego właśnie teraz doszło do tej operacji? Czy przyczyni się ona do osłabienia gangów narkotykowych w Meksyku, czy Meksykanów czeka wzrost przemocy przed rozpoczynającym się piłkarskim mundialem, którego mecze mają być rozegrane również w stolicy stanu Jalisco, Guadalajarze?

Gość: Piotr Chomczyński

---------------------------------------------

Santiago Roncagliolo, znakomity peruwiański pisarz, w tym odcinku Raportu o książkach zabiera nas do świata „gotyckiego realizmu magicznego” XVII-wiecznej Limy. Do czasów, kiedy racjonalność „nie została jeszcze wynaleziona”, a wszystko było dziełem Boga albo diabła.

„Rok, w którym narodził się diabeł” to nie tylko porywająca powieść historyczna, ale także literacki klucz do zrozumienia współczesności.

Bo czy procesy czarownic nie trwają do dziś?

Czy sankcjonowanie sprawiedliwości przez przemoc, na wzór XVII-wiecznych praktyk trybunału Świętej Inkwizycji, nie nęci współczesnych dyktatorów?

Gdzie leży granica między cudem a czarami?

Czy klasztory były „wolną republiką kobiet” i kim były tzw. „punkowe zakonnice”?

A w końcu – czym jest historia? Drobiazgowym archiwizowaniem przeszłości czy opowieścią o teraźniejszości?

A może jedno nie wyklucza drugiego?

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Santiago Roncagliolo

Książka: Santiago Roncagliolo, „Rok, w którym narodził się diabeł”, przekład: Tomasz Pindel, wydawnictwo ArtRage

---------------------------------------------

Donald Trump mianował nowego szefa Rezerwy Federalnej. Poprzedni nie obniżał stóp procentowych, co Trump traktował jako sabotowanie polityki gospodarczej rządu. Przez ostatni rok wiele krajów decydowało się lokować swoje rezerwy w inne inwestycje niż dolar, powstają alternatywne wobec amerykańskich systemy płatności i rozliczeń walutowych. Europa szuka możliwości budowania suwerenności finansowej. Czy i dla kogo euro albo chińskie renminbi może być alternatywą dla amerykańskiej waluty? Czy nieprzewidywalna polityka Trumpa doprowadzi do upadku dominacji dolara w globalnej wymianie handlowej, a może pogłoski o śmierci zielonej waluty są nieco przesadzone?

Policja angielska aresztowała byłego księcia Andrzeja pod zarzutem popełnienia przestępstwa podczas pełnienia funkcji publicznej. Chodzi o ujawnienie Jeffreyowi Epsteinowi informacji w czasach, gdy Andrzej pełnił rolę przedstawiciela handlowego Zjednoczonego Królestwa. Czy to aresztowanie to dowód, że prawo na Wyspach działa wobec wszystkich?

Szwecja uważa pomoc Ukrainie i wywieranie presji na Rosję za naczelne priorytety swojej polityki zagranicznej. Jak Szwedzi szykują się na wojnę z Rosją i jakie miejsce w tych przygotowaniach zajmuje Polska?

Po niedawnym zwycięstwie wyborczym Sanae Takaichi rośnie napięcie w stosunkach między Chinami a Japonią. Chiny uderzają sankcjami w gospodarkę Japonii, a nowa premier zapowiada zmianę pacyfistycznej konstytucji kraju. Dokąd prowadzi ten spór?

Kończą się igrzyska w Mediolanie i Cortinie d’Ampezzo. Czym są dziś takie imprezy jak igrzyska olimpijskie: wydarzeniem sportowo-społecznym, spektaklem medialnym czy polem kontrowersji politycznych?

Rozkład jazdy:

(03:00) Ignacy Morawski: Czy to koniec dominacji dolara?

(28:17) Mateusz Mazzini: Były książę Andrzej aresztowany

(47:44) Podziękowania

(54:42) Marcin Żyła: Szwecja szykuje się na wojnę

(1:10:34) Michał Bogusz: Spór Chiny–Japonia

(1:24:33) Mirosław Żukowski: Igrzyska jako spektakl

(1:54:21) Do usłyszenia

---------------------------------------------

🔵 Sztuczna inteligencja obiecuje nam większą produktywność, krótszy czas pracy, a może nawet świat, w którym praca stanie się opcjonalna. Ale czy rzeczywiście zmierzamy w stronę powszechnego dobrobytu, czy raczej w stronę niepewności i napięć społecznych? Czy AI przyniesie nam więcej wolnego czasu, czy tylko więcej niepokoju? I kto zapłaci cenę za przyspieszenie?

✈️📱 W dziesiątym odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” wyruszamy między innymi do Libanu. Do Bejrutu, który jeszcze niedawno był pod ostrzałem, a dziś w zniszczonych dzielnicach młodzi uchodźcy uczą się naprawiać telefony i korzystać z ChataGPT tak, jakby był ich codziennym narzędziem pracy. Dla Abdula i Tarika AI to nie abstrakcyjny wymysł z Doliny Krzemowej, ale realna pomoc w zdobywaniu kompetencji i pieniędzy. Czy nowa technologia może wyrwać kogoś z biedy i zmienić państwo?

👩‍🏫 Rozmawiamy z przedsiębiorcą Husseinem Zeidem, który tworzy przestrzeń coworkingową w obozie uchodźców i przekonuje, że sztucznej inteligencji nie wolno demonizować ani zakazywać w szkołach. Jednocześnie pytamy, czy kraje zmagające się z kryzysem energetycznym i politycznym są w stanie realnie skorzystać na rewolucji AI, czy raczej zostaną jej peryferiami.

🎙️ W odcinku usłyszymy także głos argentyńskiego aktora dubbingowego Alejandro Graue, który stracił pracę na rzecz sztucznego głosu. Jego historia pokazuje, że dla części branż rewolucja już się zaczęła. Czy to zapowiedź masowych zmian, o których ostrzega między innymi Dario Amodei z Anthropic, czy raczej tymczasowy trend, jak uważa znany ekonomista i gość RoSI Carl Benedikt Frey?

📉🆕 W „Rubryce aktualnościowej” przyglądamy się premierze narzędzi takich jak Claude Code i Cowork, które wywołały gwałtowne spadki w sektorze technologicznym. Czy AI zaczyna „pożerać” własną branżę? Czy inwestorzy rzeczywiście zobaczyli przyszłość bez tzw. „białych kołnierzyków”, czy tylko ulegli panice?

Goście:

🟢 Carl Benedikt Frey – ekonomista, autor książki „How Progress Ends”, z Oxford Internet Institute
🟢 Hussein Zeid – libański przedsiębiorca i założyciel QUAD Digital Media
🟢 Alejandro Graue – aktor dubbingowy z Ameryki Łacińskiej
🟢 Mateusz Chrobok – ekspert ds. technologii i cyberbezpieczeństwa, współautor „Rubryki aktualnościowej”

Lektorzy:
Dariusz Rosiak
Agata Kasprolewicz
Krzysztof Tubilewicz (Radio 357)
Artur Gaweł (Radio 357)
Paulina Kozion (Radio 357)
Paweł Drozd (Brzmienie świata z lotu Drozda)

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 

(01:28) Reportaż z Libanu: czy AI może wyrwać z biedy i dać nowe możliwości pracy?

(17:54) Carl Benedikt Frey: jak AI wpłynie na rynek pracy

(47:47) Alejandro Graue: jak straciłem pracę przez AI

(53:30) Mateusz Chrobok: kiedy przestaniemy pracować? a może będziemy pracować jeszcze więcej?

(1:28:25) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Specjalny przedstawiciel USA Steven Witkoff powiedział, że rozmowy między Rosją a Ukrainą przyniosły znaczący postęp. Dziś drugi dzień spotkania w Genewie. Prezydent Zełenski uznał w wywiadzie, że to niesprawiedliwe, iż prezydent Trump oczekuje od Ukrainy ciągłych kompromisów, a „pokój nie zostanie osiągnięty poprzez przekazanie zwycięstwa Rosji”. Zbliża się czwarta rocznica wybuchu pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę. Na razie niewiele wskazuje na przełom w negocjacjach. Na froncie utrzymuje się sytuacja patowa: Ukraińcy dokonują ataków w obwodzie zaporoskim i dniepropetrowskim, Rosjanie nie są zdolni przełamać linii frontu pod Pokrowskiem. Trwają rosyjskie ataki na infrastrukturę krytyczną, zwłaszcza energetyczną i kolejową. Tysiące ludzi są pozbawione prądu i ogrzewania.

Czemu i komu służą rozmowy w Genewie? Czy Amerykanie prą do osiągnięcia porozumienia za wszelką cenę przed wyborami połówkowymi w Waszyngtonie? I jak na tę presję odpowiedzą europejscy sojusznicy Ukrainy?

Gość: Wojciech Konończuk

---------------------------------------------

Ta powieść nie mieści się w żadnej pojedynczej szufladce.

Przewrotna, zabawna, dezorientująca i zaskakująca jest gatunkowym patchworkiem kryminału, satyry, horroru ekologicznego i rozprawki nad sensem literackiego przekładu.

Jennifer Croft, znana w Polsce przede wszystkim jako autorka angielskich przekładów prozy Olgi Tokarczuk, pisze o tym, jak ośmioro tłumaczy przyjeżdża z różnych stron świata do położonego w sercu Puszczy Białowieskiej domu należącego do słynnej pisarki Ireny Rey. Mają wspólnie pracować nad przekładem jej nowego, wyczekiwanego dzieła. Ale wkrótce okazuje się, że ich głównym zadaniem będzie nie praca nad tekstem, lecz śledztwo w sprawie zaginięcia ich ukochanej autorki.

„Wymieranie Ireny Rey” to literacko porywająca opowieść o skomplikowanej, niejednoznacznej, pełnej napięć relacji tłumacza z autorem, w której niczym w gabinecie luster odbijają się pytania o sens władzy autorytetu i poszukiwanie wolności.

To tylko kilka propozycji pytań, które mogą pojawić się w czasie lektury powieści Jennifer Croft, bo każdy czytelnik odnajdzie w niej coś własnego.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Kaja Gucio

---------------------------------------------

Narodowa Partia Bangladeszu wygrała pierwsze wybory powszechne od czasu krwawych protestów antyrządowych w 2024 roku, w których zginęło 1400 osób. Odpowiedzialna za represje premier Hasina Wajed uciekła do Indii, a jej partia, Liga Ludowa, nie miała prawa startować w wyborach. Dlaczego młodzież, która była siłą napędową protestów, przyłączyła się do partii islamskiej Dżamat-e-Islami? Jak będą układać się stosunki Bangladeszu z Indiami? I czy nowy rząd uporządkuje stan kraju zżeranego od lat korupcją i niestabilnością?

Gabinet bezpieczeństwa Izraela wprowadza przepisy ułatwiające Żydom zakup ziemi na Zachodnim Brzegu i rozszerza kompetencje izraelskiej administracji w sprawach pozwoleń na budowę, kwestii środowiskowych i archeologicznych. Czy to dalszy ciąg faktycznej aneksji Zachodniego Brzegu?

Miesiąc po wywiezieniu przez Amerykanów Nicolasa Maduro z Caracas Wenezuelą rządzą jego byli podwładni. Skąd w Wenezueli wziął się libański Hezbollah i dlaczego związki Caracas z Iranem były kluczowe dla decyzji Amerykanów o odsunięciu Maduro?

Amerykańscy kongresmani oskarżają Departament Sprawiedliwości o ujawnienie tożsamości ofiar i publikację ich zdjęć w ujawnionych dokumentach ze sprawy Jeffreya Epsteina. Sprawa Epsteina zatacza coraz szersze kręgi w USA i w wielu innych krajach. Czy tak zwana sprawa Epsteina to znany od wieków przejaw demoralizacji elit, obraz współczesnej kultury wyzwolonej z ograniczeń etycznych? A może dowód na siłę demokratycznych procedur?

Legendarna amerykańska gazeta „The Washington Post” zwalnia ponad jedną trzecią personelu dziennikarskiego. Jej właściciel Jeff Bezos twierdzi, że to skutek słabych wyników finansowych i presji nowych technologii. Co los „Washington Post” mówi o współczesnych mediach nie tylko w Ameryce?

A także: Olimpiada jako wydarzenie pełne cudów, czyli anioły nie tylko w Mediolanie.

Rozkład jazdy: 

(03:00) Patryk Kugiel: Bangladesz: pierwsze wybory po rewolucji Gen Z

(28:09) Agnieszka Bryc: Izrael i aneksja Zachodniego Brzegu

(54:45) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Cud w Mediolanie

(1:01:12) 6. urodziny Raportu!

(1:02:54) Podziękowania

(1:09:09) Adrian Bąk: Skąd Hezbollah w Wenezueli?

(1:24:23) Magdalena Grzyb: Sprawa Epsteina: spisek elit czy dowód rozkładu kultury?

(1:55:24) Sylwia Czubkowska: Washington Post, czyli jak umierają media

(2:17:36) Do usłyszenia

---------------------------------------------

Benyamin Netanyahu spotyka się dziś w Waszyngtonie z prezydentem Trumpem. To szósta wizyta premiera Izraela w Białym Domu od początku drugiej kadencji Trumpa. Odbywa się ona w obliczu rosnących napięć na Bliskim Wschodzie oraz po wznowionych w piątek w Omanie negocjacjach między USA a Iranem. Oczekuje się, że Netanyahu będzie przekonywał Trumpa, by ewentualne porozumienie z Iranem dotyczyło nie tylko programu nuklearnego, lecz także produkcji rakiet balistycznych. Iran domaga się zniesienia sankcji w zamian za ustępstwa.

Dziś przypada 47. rocznica rewolucji islamskiej, która w 1979 roku dała początek teokratycznym rządom w Iranie. Od rana trwają huczne obchody święta, które dla władz mają być próbą wykazania, że po krwawych protestach ostatnich tygodni wciąż cieszą się one poparciem społecznym. Według władz w styczniowych protestach zginęły 3 tysiące osób; inne źródła podają znacznie wyższe liczby, sięgające nawet 30 tysięcy. W kraju trwają prześladowania opozycji i aresztowania przeciwników rządu.

Czy Donald Trump ulegnie presji Netanjahu w sprawie Iranu? Jakie są perspektywy dalszych rozmów amerykańsko-irańskich? I czy społeczeństwo irańskie pogodziło się z kolejnym fiaskiem próby zmiany systemu w kraju?

Gość: Krzysztof Strachota

---------------------------------------------

Borges, Caravaggio, Kafka, Iwaszkiewicz, Blecher, Carson, Weil – wszystkich tych artystów, pod wieloma względami tak różnych od siebie, łączyła jedna rzecz: wszyscy za pośrednictwem sztuki próbowali albo zniknąć, albo zacząć wszystko od początku. Ta myśl jest osią zbioru esejów Grzegorza Jankowicza, w którym autor zastanawia się nad istnieniem trzeciej drogi – takiej, w której równie możliwe jest zniknięcie, jak i nowy początek.

„Od-tworzenie. Eseje o potencjalności” to zbiór rymujących się ze sobą tekstów, które otwierają rozmaite pytania – o relację artysty z aktem tworzenia, twórczą siłę ludzkich ograniczeń oraz potencjał i sens literatury.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz

Gość: Grzegorz Jankowicz

Realizacja: Kris Wawrzak

---------------------------------------------

5 lutego wygasł amerykańsko-rosyjski układ o ograniczeniu zbrojeń strategicznych. Układ i tak był mało skuteczny – nie obejmował nowych sposobów przenoszenia broni jądrowej, jego stroną nie były też Chiny. Tymczasem broni atomowej, podczas wojny użytej tylko dwukrotnie, wciąż przybywa. W Europie i Azji niepewność co do sojuszu z USA powoduje, że w co najmniej czterech państwach, w tym w Polsce, padają nawet nieśmiałe pytania o własną broń jądrową. To z kolei stawia pod znakiem zapytania przyszłość innego porozumienia – o nierozprzestrzenianiu takiej broni, które na forum ONZ ma być omawiane za kilka miesięcy. Czy właśnie skończyła się – rozpoczęta za czasów Nixona i Breżniewa – era kontroli zbrojeń? Czy nowe rosyjskie drony podwodne i chińskie pociski hipersoniczne oznaczają, że wchodzimy w drugą erę nuklearną? I dlaczego bronią jądrową niespecjalnie interesują się już dziś ludzie?

W Wielkiej Brytanii wybuchł skandal, który zagraża premierowi. Poszło o byłego ambasadora w USA, który utrzymywał regularne kontakty z Jeffreyem Epsteinem. Czy Keir Starmer obroni swoją pozycję? I dlaczego w sondażach prowadzi Partia Reformy Nigela Farage’a?

Kilkadziesiąt tysięcy Czechów demonstrowało poparcie dla prezydenta Pavla w jego konflikcie z szefem dyplomacji. Czy to początek „wojny na górze” z eurosceptycznym premierem Babišem?

NASA przełożyła o miesiąc start misji Artemis 2 – pierwszej od lat 70. podróży człowieka w okolice Księżyca. Co wspólnego z opóźnieniem ma podział na dystrykty wyborcze i dlaczego w nauce odkryć dokonują nie tylko odkrywcy?

W Mediolanie i Cortinie d’Ampezzo rozpoczęły się zimowe igrzyska olimpijskie. Czy przyszłość tych zawodów jest zagrożona? I czy nie tylko sportowcy, lecz wszyscy będziemy wkrótce rezygnować ze sportów na śniegu?

W programie także: o tym, jak się sprzeciwiać – i co na taki sprzeciw zabierać ze sobą…

Rozkład jazdy: 

(03:20) Łukasz Kulesa: Broń jądrowa: czy trzeba się bać?

(29:48) Przemysław Biskup: Co dalej z Keirem Starmerem?

(58:29) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Z czym na manifę

(1:04:50) Podziękowania

(1:11:31) Michał Banasiak: Czy bez śniegu będą igrzyska

(1:24:48) Krzysztof Dębiec: Czechy: prezydent kontra minister

(1:45:25) Tomasz Rożek: Dlaczego nauka jest polityczna

(2:12:14) Do usłyszenia

---------------------------------------------