Podcast geschiedenis sociaal werk

Op 27 maart 2026 organiseerde het Historisch Centrum Sociaal Werk en de Universiteit voor Humanistiek het symposium Historisch bewustzijn: kompas voor sociaal werk.

Jan Willem Duyvendak, hoogleraar sociologie aan deUniversiteit van Amsterdam, verzet zich in zijn boek Spookkloven tegen het doembeeld van groeiende polarisatie, toenemende ongelijkheid en algemeneneergang. Dat beeld is ahistorisch en maakt het onmogelijk, ook voor sociaal werkers, om zegeningen te tellen en daarvan te leren.

Deze Canon-geschiedenispodcast bevat de registratie van de voordracht van Jan Willem Duyvendak met als titel: Waar maak je je druk om? 

Twintig jaar is Jos van der Lans eindredacteur van de Canon sociaal werk, de omvangrijke digitale schatkamer van de geschiedenis van het sociaal domein, waaraan hij vele tientallen bijdragen leverde. In zijn boek Moderne geschiedenis van het sociaal werk, dat in maart 2026 is verschenen, heeft hij van deze losse onderdelen één meeslepend geheel gemaakt.

In deze podcast gaat hij samen met Hetty Vlug op bezoek bij Hotel Mercier, in het hartje van de Amsterdamse Jordaan. Het is de plek waar zijn boek zo ongeveer begint. Tegenwoordig is het een chique hotel, maar in 1892 ontstond hier in volkshuis Ons Huis het moderne sociaal werk.

Meer informatie over het boek: https://canonsociaalwerk.eu/moderne_geschiedenis

Pier de Boer. was een man met een enorme gedrevenheid, die in de eerste decennia van de twintigste eeuw aan de basis stond van de zorg voor jongeren met een verstandelijke beperking. Niet alleen in Amsterdam, maar ook landelijk was zijn invloed groot. Toch kennen maar weinig mensen zijn naam. Dat is opmerkelijk, want zonder zijn werk zou de geschiedenis van de gehandicaptenzorg er heel anders hebben uitgezien. In deze mini-podcast legt Hetty Vlug uit waarom Pier de Boer een biografie verdient.

Begin oktober 2025 vond in Drenthe (Meppel) het opbouwwerk Krachtproef-festival plaats dat in het teken stond van 100 jaar opbouwwerk. Het was geen toeval dat ditKrachtproef-festival in Drenthe plaats vond. Precies honderd jaar geleden is daar het opbouwwerk van de grond getild op initiatief van de toenmalige Commissaris van de Koningin Jan Thijmen Linthorst Homan. Om die reden had de organisatie de huidige Commissaris van de Koning, Jetta Kleinsma, gevraagd om het Krachtproef-festival officieel te openen.  In deze podcast, deel 7 in een serie over Honderd jaar opbouwwerk, is de registratie te beluisteren van deze bijzondere openingstoespraak, eigenlijk een lofrede op het opbouwwerk.

Nora van Riet in gesprek met Jan Willem Bruins

Nora van Riet (1938) schreef, onder meer met Harry Wouters, meerdere lesboeken over de methodiek van het sociaal werk. Voor haar zijn individuele hulpverlening en politisering vansociale problemen onlosmakelijk met elkaar verbonden. Met BPSW-directeur Jan Willem Bruins blikt zij terug op haar loopbaan, die in de jaren zestig begon als medisch maatschappelijk werker, en in de jaren zeven tig een hectisch vervolg kreeg als methodiekdocent op de sterk gepolitiseerde sociale academie de Horst in Driebergen. .

Bibliografie van Nora van Riet

• 1980 (meerdere herdrukken). Groepswerk in het maatschappelijk werk. Groningen/Assen: Van Gorcum.

• 1985 (meerdere herdrukken). Helpen=leren. Politiserend maatschappelijk werk als bijdrage tot emancipatie. MetHarry Wouters, Nijmegen: Dekker van der Vegt

• 1989. Mondig worden met taal: over taal en hulpverlening. Assen: Van Gorcum.

• 1996 (meerdere herziene herdrukken). Casemanagement:een leer-werkboek over de organisatie en coördinatie van zorg-, hulp- en dienstverlening. Met Harry Wouters, Groningen/Assen: Van Gorcum.

• 1997. Maatschappelijk werk in de (intramurale) gezondheidszorg. Met M.-J. Mineur (red.), Assen: Van Gorcum.

• 2003. Maatschappelijk werk. Basisboek. Met Henk Jongman & Lies Schilder, Groningen: Wolters-Noordhoff.

• 2006 (2e herziene druk: 2010). Social Work: mensen helpen tot hun recht te komen. Groningen/Assen: Van Gorcum.

Jan Willem Duyvendak was tussen 1995 en 2001 bijzonder hoogleraar wetenschappelijke grondslagen van het opbouwwerk. Het was zijn eerste professoraat en sindsdien timmert hij stevig aan de weg. Tegenwoordig is hij een van de meest vooraanstaande sociologen van Nederland.

In het kader van '100 jaar opbouwwerk 1925-2025' ging Canon sociaal werk-redacteur Jos van der Lans bij hem op bezoek. Hoe kijkt hij terug op zijn hoogleraarschap en hoe kijkt hij nu aan tegen het opbouwwerk?

Maar omdat hij vlak voor het gesprek de drukproeven onder ogen had gekregen van zijn nieuwe boek 'Spookkloven. Waarom Nederland minder gepolariseerd is dan wij denken' gaat het gesprek ook over de tegenstellingen in Nederland. In zijn boek heeft hij acht kloven die Nederland in een houdgreep houden onder de loep genomen. En wat hij zag waren veel emoties en schrikbarend weinig feiten. Hij waarschuwt daarom voor het stelselmatig overdramatiseren van sociale problemen. Ook opbouwwerkers moeten grote woorden mijden, ze zaaien alleen maar meer ongenoegen. Dit is aflevering 20 van de Canon sociaal werk-podcast en deel 6 van een miniserie ter gelegenheid van Honderd jaar opbouwwerk 1925-2025. Meer informatie: canonsociaalwerk.eu

Buurtontdekkers is een uniek familiebedrijf in opbouwwerkland. Met hun creatieve inslag halen ze verhalen op en zoeken ze met buurtbewoners naar oplossingen voor een aangename buurt. Het liefst zouden ze de wereld veroveren met hun Buurtdesign. Aan ambitie en baardgroei ontbreekt het vader Ben Koenen en zijn zonen Antonie en Jorben in ieder geval niet.

In het Zwolse project Retourtje Volksbuurt laten deBuurtontdekkers de geschiedenis van de buurt spreken om de gentrification in goede banen te leiden, zodat ‘samen’, net als in de oude volksbuurt, weer vanzelfsprekend wordt.

Productie: Daniel Pit

Deel 5 van miniserie over honderd jaar opbouwwerk

Zie voor een overzicht:

https://www.canonsociaalwerk.eu/uit/details.php?cps=62&canon_id=749

Leida Schuringa (1948) studeerde begin jaren zeventig af alssocioloog, gespecialiseerd in bouwen en wonen. In een ambtelijk overleg hoorde ze voor het eerst over opbouwwerk. Ze raakte direct gefascineerd en was al snel verkocht. Ze volgde een verkorte opleiding opbouwwerk en ondersteunde vervolgens bewoners in de Utrechtse wijk Oudwijk om een alternatief renovatieplan te ontwikkelen. In meerdere functies en projecten zette zij zich daarna aan de verdere ontwikkeling van het vak, met vooral aandacht voor vrouwen, migranten en vluchtelingen. In Oost |Europa was ze actief om opbouwwerk voor Roma van de grond te tillen.  Zij publiceerde meerdere (les)boeken, onder meer over de ‘tweetrapsraket als methode’ en projectmatig werken.

In deze podcast blikt Leida Schuringa terug op haar carrière in het opbouwwerk, die meer dan een halve eeuw overspant. Volgens haar heeft het opbouwwerk zich bewezen als een uniek vak dat mensen bij elkaar kan brengen. Juist daarom kunnen opbouwwerkers in deze tijd van polarisatie een cruciale rol spelen.    

Deze podcast is deel #3 van een Canon-podcast-serie gemaakt in het kader van de campagne 'Honderd jaar opbouwwerk 1925-2025'. Zie:

https://www.canonsociaalwerk.eu/details.php?canon_id=823

Productie: Daniël Pit

In 2001 organiseerde Rob van Pagée de eerste Eigen Kracht conferentie in Nederland, een radicaal andere wijze van besluitvorming in de jeugdzorg. Inmiddels zijn er zo’n 14.000 conferenties georganiseerd en is het recht op een familiegroepsplan sinds 2015 opgenomen in de Jeugdwet.

Op 17 februari 2025 overleed Rob van Pagée, op 78-jarige leeftijd. Een week later vond een door honderden mensen bezochte afscheidsbijeenkomst plaats in de Amsterdamse Westerkerk. Eén van de mensen die het woord voerde was Hedda van Lieshout, bestuurder van de Eigen Kracht centrale, de landelijke organisatie die de motor vormt van de Eigen Kracht conferenties. In haar toespraak memoreert ze zijn levensverhaal en staat ze stil bij Rob van Pagée’s radicale bijdrage aan de vernieuwing van de jeugdzorg. Haar verhaal vormt het hart van deze mini-podcast.

Canon-podcast #4 vertelde het verhaal van de reddingsoperatie van het archief van opbouwwerkvoorman Wil van de Leur (1944-2007). Anderhalf jaar later is het archief opgeschoond, voor een deel gedigitaliseerd, geordend en in kaart gebracht. Op 11 februari 2025 verzamelden zich voor de opening van het archief ten kantore van de BPSW in Utrecht een tiental oudgedienden uit het opbouwwerk. Zij halen fascinerende herinneringenop aan een bijzondere man wiens naam nu verbonden is met het belangrijkste opbouwwerkarchief van Nederland.

Met verhalen van Jan van Eeden, Jim Schuyt, Thijs vanMierlo, Anne van Veenen, Paul Vlaar en Joyce Hes.

Tevens deel 2 van een ministerie in het kader van Honderd jaar opbouwwerk 1925-2025. Zie voor deel 1: #13.

Een diepgewortelde wil om de kansen van kwetsbare kinderen te vergroten kenmerkte Hein Knuttel (1919-1980), vanaf 1940 tot 1975 werkzaam in de kinderbescherming, waarvan een kleine 20 jaar als directeur van Pro Juventute in Zwolle. Aan de hand van dagboeken, brieven en historische documenten schreef zijn dochter Elseline (1955) een fascinerende biografie over haar vader. In deze podcast vertelt ze waarom het verhaal van haar vader en Pro Juventute juist in deze tijd waarin de kritiek op de jeugdzorg aanzwelt verteld moet worden.

In 2025 bestaat het opbouwwerk in Nederland 100 jaar. Paul Vlaar heeft de helft daarvan actief meegemaakt. Vanaf 1974 werkte hij in Leeuwarden, Groningen en Nijmegen, en bij het NIZW en Movisie waar hij vorm gaf aan de beroepsontwikkeling van het vak. In deze podcast vertelt Paul Vlaar zijn verhaal over een halve eeuw opbouwwerk en blikt hij vooruit op de toekomst. Dit is aflevering 13 van de geschiedenis podcast van de Canon sociaal werk en de eerste aflevering van een miniserie over honderd jaar opbouwwerk, 1925-2025. Meer informatie over de activiteiten tijdens dit jubileumjaar vind je op de website www.canonsociaalwerk.eu. In de Canon samenlevingsopbouw op deze website kan je alles te weten komen over de geschiedenis van het opbouwwerk.

In september 2024 nam Jules van Dam na dertig jaar afscheid als bestuurder van de Utrechtse opvangorganisatie De Tussenvoorziening, die hijzelf in 1993 mede had opgericht. Wat begon met het uitdelen van koffie, dekens en soep voor de drugsverslaafden in Hoog Catharijne groeide uit tot een grote professionele organisatie die jaarlijks honderden mensen begeleidt, op weg helpt en van huisvesting voorziet. In deze podcast – gemaakt in samenwerking met de Tussenvoorziening - vertelt Jules van Dam hoe dit is gegaan en waarom mensen eerst een huis nodig hebben om hun problemen te boven te komen.  ‘Eigenlijk is het helemaal niet zo moeilijk.’

In september 2024 nam Jules van Dam na dertig jaar afscheid als bestuurder van de Utrechtse opvangorganisatie De Tussenvoorziening, die hijzelf in 1993 mede had opgericht. Wat begon met koffie, dekens en soep eindigde als grote professionele organisatie. In deze podcast vertelt Jules van Dam hoe dit is gegaan en waarom mensen eerst een huis nodig hebben om hun problemen te boven te komen.

Twee maanden nadat hij was afgezwaaid als staatssecretaris volksgezondheid, welzijn en sport was Maarten van Ooijen hoofdspreker op een door de Tussenvoorziening georganiseerd  symposium ter gelegenheid van het afscheid van Jules van Dam, 35 jaar lang bestuurder en aanjager van de maatschappelijke opvang in Utrecht.

Als staatssecretaris en voormalig wethouder van de gemeente Utrecht was hij bestuurlijk verantwoordelijk voor de bestrijding van dakloosheid. Een taai onderwerp, waarover hij op het symposium een ongemakkelijke beschouwing te berde bracht. Waarom lukt het ons niet om dakloosheid uit te bannen?

Dit is aflevering 11 van de Canon sociaal werk-podcast waarin we verhalen, geschiedenissen, personen of gebeurtenissen verbinden met actuele vraagstukken.

Productie; Jos van der Lans

TRAILER Canon-podcast #11 - Twee maanden nadat hij was afgezwaaid als staatssecretaris volksgezondheid, welzijn en sport was Maarten van Ooijen hoofdspreker op een door de Tussenvoorziening georganiseerd  symposium ter gelegenheid van het afscheid van Jules van Dam, 35 jaar lang bestuurder en aanjager van de maatschappelijke opvang in Utrecht.

Als staatssecretaris en voormalig wethouder van de gemeente Utrecht was hij bestuurlijk verantwoordelijk voor de bestrijding van dakloosheid. Een taai onderwerp, waarover hij op het symposium een ongemakkelijke beschouwing te berde bracht. Waarom lukt het ons niet om dakloosheid uit te bannen?

In het kader van het 750-jarig bestaan van Amsterdam schreef Mirte Wibaut voor het Amsterdam Museum een ode aan haar over-over-grootmoeder: Mathilde Wibaut-Berdenis van Berlekom. Zij was in de eerste helft van de vorige eeuw een feminist die op kwam voor de rechten van vrouwelijke arbeiders – het recht op onderwijs, op goed betaald werk en bovenal het recht om te stemmen.

Zij was óók de echtgenoot van Floor Wibaut, tussen 1914 en 1931 gevierd socialistisch wethouder van Amsterdam. Haar levensverhaal is in de schaduw gebleven van het succes van haar man. Volgens haar achter-achter-kleindochter kenmerkend voor de manier waarop in de geschiedschrijving de stem van vrouwen (niet) wordt gehoord.

In deze podcast brengt ze het indrukwekkende verhaal tot leven van Mathilde Wibaut-Berdenis van Berlekom wier opvattingen en ideeën tot op de dag van vandaag inspiratie brengen.

De tekst van de Ode is gepubliceerd op de website van het Amsterdam Museum Dit is de tiende aflevering van de geschiedenispodcast van de Canon sociaal werk.

TRAILER van de Ode die achter-achter-kleindochter Mirte Wibaut schreef over Mathilde Wibaut-Berdenis van Berlekom, een begenadigd feministe en socialiste die streed voor de rechten van vrouwelijke arbeiders. Maar zij was óók de echtgenote van Floor Wibaut, tussen 1914 en 1931 gevierd socialistische wethouder van Amsterdam. Haar levensverhaal is in de schaduw gebleven van het succes van haar man. Ten onrechte, aldus Mirte Wibaut in deze gepassioneerde Ode aan haar over-vergrootmoeder.

Het leven van Hans van der Wilk (1938–2024) neemt een beslissende wending wanneer hij in 1971 het boek Wie is van hout. Een gang door de psychiatrie van Jan Foudraine krijgt aangereikt. De rechteloosheid, de stemloosheid, de verwaarlozing, het volstoppen met medicijnen – hij heeft het tijdens meerdere opnames in psychiatrische inrichtingen allemaal meegemaakt. Hij besluit zijn lot in eigen hand te nemen. Als boegbeeld van de gekkenbeweging slaagt hij er vervolgens in om de geestelijke gezondheidszorg belangrijk te veranderen.

Deze podcast vertelt zijn levensverhaal, dat tevens een verhaal is over de geschiedenis van de cliëntenbeweging in de ggz.

Kijk voor meer informatie op de Canon cliëntenbeweging ggz: https://www.canonsociaalwerk.eu/nl_cbg/index.php

In 1971 krijgt Hans van der Wilk het boek Wie is van hout van de psychiater Jan Foudraine aangereikt. Het veranderde zijn leven. Van lijdzaam patiënt tot voorman van de gekkenbeweging in de ggz.

Op 24 maart 2024  overleed hij op 84 jarige leeftijd. Aflevering 9 van de geschiedenispodcast van de Canon sociaal werk vertelt zijn levensverhaal, dat tevens het verhaal is van de cliëntenbeweging in de ggz.

In deze tweedelige Canon sociaal werk-geschiedenis podcast vertelt Buurtzorg-bestuurder Jos de Blok hoe zijn visie op een maatschappelijke gezondheidszorg met zelfregulerende teams vaste voet aan de grond kreeg in de eerstelijnszorg en welke tegenkrachten daarbij overwonnen moeten worden.

Deel 1: Terug naar Bemmel en wat er daarna allemaal verkeerd ging

Buurtzorg-bestuurder Jos de Blok heeft de desastreuze gevolgen van de introductie van marktwerking in de eerstelijnszorg aan den lijve ervaren. Om de schade te herstellen moeten we volgens hem terug naar de praktijk van de jaren tachtig.  

In deze tweedelige Canon sociaal werk-geschiedenis podcast vertelt Jos de Blok hoe zijn visie op een maatschappelijke gezondheidszorg met zelfregulerende teams vaste voet aan de grond kreeg in de eerstelijnszorg. In het eerste deel gaat hij terug naar 1987 en neemt hij de luisteraar mee naar zijn eerste baan als wijkverpleegkundige in Bemmel, waar hij een werkomgeving aantreft waarin hij zijn vak optimaal kan uitoefenen.

Deel 1: Terug naar Bemmel en wat er daarna allemaal verkeerd ging

Deel 2:  Zijn we dan van al die managers af?

Aflevering #8 van de geschiedenis Canon-sociaal-werk-podcast.

Productie: Jos van der Lans

Deel 2:  Zijn we dan van al die managers af?

Buurtzorg-bestuurder Jos de Blok heeft de desastreuze gevolgen van de introductie van marktwerking in de eerstelijnszorg aan den lijve ervaren. Om de schade te herstellen moeten we volgens hem terug naar de praktijk van de jaren tachtig.  

In deze tweedelige Canon sociaal werk-geschiedenis podcast vertelt Jos de Blok hoe zijn visie op een maatschappelijke gezondheidszorg met zelfregulerende teams vaste voet aan de grond kreeg in de eerstelijnszorg. Dit tweede deel behandelt het ontstaan van Buurtzorg en welke tegenkrachten daarbij tot op de dag van vandaag overwonnen moeten worden.

Deel 1: Terug naar Bemmel en wat er daarna allemaal verkeerd ging

Deel 2:  Zijn we dan van al die managers af?

Aflevering #8 van de geschiedenis Canon-sociaal-werk-podcast.

Productie: Jos van der Lans

In 1989 publiceerde de Amsterdamse hoogleraar sociologie Abram de Swaan ZORG EN DE STAAT, een vuistdik boek waarin hij op een unieke manier de geschiedenis van de verzorgingsstaat herschrijft. Zijn studie werd een klassieker. Hoe kijkt Abram de Swaan 35 jaar later terug op ZORG EN DE STAAT?

Aflevering 7 van de geschiedenis-podcast van de Canon sociaal werk.

In 1988 verscheen van de hand van de Amsterdamse hoogleraar sociologie Abram de Swaan ZORG EN DE STAAT, eerst in een Engelse editie, een jaar later in een Nederlandse versie. ZORG EN DE STAAT werd al snel tot het opus magnum van De Swaan uitgeroepen en verwierf in de decennia die daarop volgden de status van een heuse klassieker. Maar in diezelfde jaren veranderde de wereld drastisch - hoe kijkt Abram de Swaan 35 jaar later terug op ZORG EN DE STAAT? Loopt zijn geschiedenis van collectivisering dood op de grenzen van Europa?

#7 - GESCHIEDENIS-PODCAST CANON SOCIAAL WERK

productie: Jos van der Lans      

Tom van Yperen verzorgde op 16 november 2023 de jaarlijkse Mulock Houwer-lezing. In zijn lezing bespreekt hij veertig jaar hervormingen in de jeugdzorg, die niet bepaald succesvol zijn gebleken. Opnieuw is verandering nodig, want de jeugdzorg loopt van alle kanten vast. In deze Canon-podcast vertelt Van Yperen  hoe de jeugdzorg van onderop en gericht op het gezamenlijk oplossen van problemen de toekomst weer de baas kan worden.

TRAILER – Jeugdzorgwetenschapper Tom van Yperen verzorgt op 16 november 2023 de jaarlijkse Mulock Houwer-lezing. In zijn lezing bespreekt hij veertig jaar hervormingen in de jeugdzorg, die niet bepaald succesvol zijn gebleken. Opnieuw is verandering nodig, want de jeugdzorg loopt van alle kanten vast. In deze Canon-podcast vertelt Van Yperen hoe de jeugdzorg van onderop en gericht op het gezamenlijk oplossen van problemen de toekomst weer de baas kan worden.  De gehele podcast is vanaf 16 november 2023 te beluisteren.

Deze Canon sociaal werk-geschiedenis-podcast is een bijzondere. Centraal staat de relatie tussen sociale professionals en wijkbewoners, maar die wordt ontleed aan de hand van een uitgesproken briefwisseling tussen Jos van der Lans en de actrice Nazmiye Oral uit 2014. Zij vertellen over overgave en ondergaan in een wijk. Over de presentiebenadering en wat dat allemaal in de weg staat.  

Het werkarchief van Wil van de Leur, decennialang frontman van het opbouwwerk in Nederland, dreigt verloren te gaan.  Zijn dochter Manon doet een beroep op Canon-podcastmaker Jos van der Lans om te onderzoeken of dit archief de moeite van het bewaren waard is. Een verslag van een reddingsoperatie van een bijzonder archief van een bijzondere man.

Het werkarchief van Wil van de Leur, decennialang frontman van het opbouwwerk in Nederland, dreigt verloren te gaan. Kan het van de ondergang gered worden?

Deze mini-aflevering gaat over de biografie van Ben Sajet, die halverwege 2023 is uitgegeven door de Canon sociaal werk. Hetty Vlug, directeur van het Ben Sajet centrum, vertelt waarom het levensverhaal van deze Amsterdamse joodse arts en sociaaldemocratische politicus de moeite van het herinneren waard is.

Een podcast over Piet Willems (1928-2004), in de jaren zeventig, tachtig en negentig een legendarische opbouwwerker in Den Bosch. De podcast vertelt hoe een uit de Brabantse zandgronden afkomstige voormalige glasmenger, stofzuigerverkoper en magazijnbediende een volksbuurt op sleeptouw nam, de autoriteiten tartte en in zijn eentje officiële welzijnsinstellingen het nakijken gaf.  

Aan de hand van originele geluidsfragmenten, toegelicht door Mariet Paes, auteur van een vuistdikke biografie, geeft de podcast een beeld van een heel bijzondere opbouwwerker, van zijn charme en zijn charisma. Niet vreemd dat nogal wat Bosschenaren een levendige herinnering aan hem bewaren.

Trailer van de CANON-podcast aflevering 3 over Piet Willems (1928-2004), in de jaren zeventig, tachtig en negentig een legendarische opbouwwerker in Den Bosch. De podcast is vanaf 26 augustus 2023 op de verschillende platforms te beluisteren.

Trailer van de podcast 'Beleidstragiek in de jeugdzorg' met een hoofdrol voor Sharon Stellaard en haar proefschrift Boemerangbeleid.

Hoe in de jeugdzorg elke beleidsoplossing verwordt tot een beleidsprobleem waarvoor steeds opnieuw nieuwe wetgeving wordt verzonnen die weer tot nieuwe problemen leidt.

Een gesprek met jeugdzorgmedewerkster Sharon Stellaard die in maart 2023 promoveerde op een halve eeuw wetgeving in de jeugdzorg en daar de titel Boemerangbeleid aan meegaf.

Hoe een Brabantse maatschappelijk werker in 1970 een minister aan het wankelen bracht en de beroepscode voor het sociaal werk op de kaart zette!